Pleio

Engels | Nederlands

Herverkavelen

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 19
    Door Peter Paul J. Doodkorte 1540 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Herverkavelen

    Er gaat bij gemeenten veel veranderen op het sociaal domein.. Gemeenten krijgen er drie grote uitvoeringstaken bij (Jeugdzorg, begeleiding in de Wmo en re-integratie van mensen met een afstand tot de arbeidsmarkt). Tegelijkertijd zien wij dat de Rijksoverheid bij de overdracht daarvan wel de taken maar niet – of te weinig – de bevoegdheden ook overdraagt. Terecht spreek Ralph Pans – net als de VNG-subcommissie jeugd teleurstelling uit over de concept Jeugdwet: deze is opnieuw sectoraal ingestoken. Bovendien zijn gedetailleerde verantwoordelijkheden en taakstellingen geformuleerd, zonder dat de gemeenten daarvoor gelijktijdig bevoegdheden krijgen.

    Ook de deze week door het Rijk gepresenteerde handreiking voor een betere ondersteuning van multiprobleemgezinnen gaat hieraan mank.

    De handreiking – van de ministeries van SZW, VWS, BZK, OCW en Veiligheid en Justitie, getiteld ‘Toekomstschets inrichting sociaal domein’ – biedt een raamwerk voor een nieuwe inrichting van de ondersteuning aan multiprobleemgezinnen. In dit raamwerk worden de voorzieningen opgedeeld in nulde-, eerste- en tweedelijns voorzieningen.

    1. De nuldelijns voorziening is gericht op het versterken van bestaande voorzieningen: vrijwilligerswerk, mantelzorg, school, consultatiebureau, sport, cultuur etc.
    2. Bij eerstelijns ondersteuning gaat het om gratis toegankelijke individuele ondersteuning aan burgers door professionele medewerkers. De ondersteuning is gelimiteerd, want individuele ondersteuning is kostbaar. De ondersteuning is gericht op participatie, op werken en actief meedoen.
    3. De toegang tot de tweedelijns ondersteuning verloopt via de eerste lijn. Hier vinden we de complexe en/of langdurige zorg. In het verleden werd die zorg veelal buiten de directe leefomgeving van de burger geboden. In de nieuwe situatie zorgt een ‘regisseur’ voor integrale ondersteuning.

    Een verklaring voor de insteek van het Rijk is naar mijn mening gelegen in het goedbedoelde maar misplaatste streven naar een beheersing van een complexe werkelijkheid. En juist dat streven naar beheersing maakt het de complexe werkelijkheid onbeheersbaar. Zeker in die situaties waar sprake is van meervoudige problemen. Omdat bij deze insteek van de Rijksoverheid schotten blijven bestaan, waardoor de beoogde innovatie van het stelsel wordt gehinderd.

    Eerder constateerde de Raad voor Maatschappelijke Ontwikkeling in haar rapport “Tegenkracht organiseren. Lessen uit de kredietcrisis” (januari 2012) al dat dit soort van benaderingen en  werkwijzen langzaam maar zeker leiden tot perverse uitkomsten. Net als  in de financiële sector.

    Het risico bestaat dat de goedbedoelde maar beheersmatig ingestoken stepped care gedachte zo dominant wordt dat perverse effecten niet uitblijven. De 1ste en 2de lijn immers zullen een hogere – en daarmee aantrekkelijkere - financiële bijdrage kennen. Classificaties als de 0de , 1ste en 2de lijn zullen dan ook snel (opnieuw) leiden tot een op(d)rukkende zorgbehoefte en daarmee bijdragen aan (het in stand houden van) de kostenopdrijving.

    Complexe vraagstukken en meervoudige problemen vragen om maatwerk. Het stepped-care principe in combinatie met afzonderlijke stelsels voor onder andere jeugdzorg, welzijn en arbeidsmarkt staat de inzet van 'integrale care-arrangementen' en de 1-gezin-1-plan-aanpak juist in de weg. Het in stand houden van deze verkokering zal naar alle waarschijnlijk dan ook opnieuw leiden tot symptoombestrijding in plaats van een aanpak, gericht op het wegnemen of reduceren van oorzaken van problemen.

    Ik breng juist daarom de waarschuwing van de raad voor Maatschappelijke Ondersteuning met graagte opnieuw onder de aandacht van eenieder. Het is niet alleen de hoogste tijd om te leren van de overeenkomsten tussen de financiële sector en maatschappelijke sectoren en tegenwicht te bieden aan perversiteiten. Het is de hoogste tijd dat wij de geleerde lessen omzetten in doen en laten.

    De herverkaveling van en tussen de domeinen van zorg en welzijn is daarbij een noodzakelijke stap. Naar mijn stellige overtuiging passen bij gemeenschapsgericht en werken en het denken vanuit de eigen kracht van burgers gekende begrippen als de nulde, eerste en tweede lijn niet meer. Het enige onderscheid dat er dan nog toe doet, is het onderscheid tussen cure (reparatie) en care (onderhoud).

    De burger aan het roer vraagt om het consequent doortrekken van het uitgangspunt dat burgers eigenaar zijn van – en zich verantwoordelijk voelen voor – hun eigen leven. Inclusief de daaraan verbonden kansen en uitdagingen. Zo bouwen in de geest van de toekomst betekent niet laten vallen, maar iemand de kans geven om op eigen benen te staan.... Dat veronderstelt dat de gemeente en professionele instellingen dienstbaar zijn aan de initiatieven en de eigen kracht van burgers (“van zorgen voor naar zorgen dat …”). Daarbij hoort geen systeem dat appelleert aan calculerend gedrag, maar een systeem dat – ook in financiële zin - gebaseerd is op het principe van bijspringen en meelopen.  De burger levert in dat systeem naar vermogen een actieve bijdrage aan het wel en wee van zichzelf en de samenleving. Wederkerigheid en samenredzaamheid staan daarbij centraal. En ja, daarbij hoort t.a.v. de burgers die om allerlei redenen (geen inzicht in eigen functioneren/gezondheid, taalproblemen, geïsoleerd zijn, cultuur, geen toegang tot internet, etc.) niet de regie kunnen voeren over hun eigen leven en welzijn kunnen rekenen op een overheid die een trampoline biedt.

    Als eigen kracht de basis van het (nieuwe) stelsel vormt, dan betekent dit wat voor de bestaande verhoudingen in de posities in het krachtenveld van markt, overheid en burger. De overheid moet de ondersteuning zo inrichten dat zij aansluit op de eigen kracht van iedere burger. Dit vraagt het aanspreken van talenten. Want, ieder mens heeft talenten; het is de kunst om deze te ontdekken. En dat vergt weer  sturing op kwaliteit en ruimte in plaats van sturing op basis van beheersende wet- en regelgeving. En daarmee is ook het streven van de Vereniging van Nederlandse Gemeenten naar één regeling voor het hele sociale domein meer dan gerechtvaardigd.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers