Pleio

Engels | Nederlands

Gerelateerde blogs

Dilemma's voor een netwerkende overheid

Dilemma's voor een netwerkende overheid

Ondertitel: Georganiseerd wantrouwen verlamt...
Met wat meer verbeelding levert ict pas echt wat op

Met wat meer verbeelding levert ict pas echt wat op

Als we de overheid nu zouden inrichten, zouden we...
1. Samenwerken aan verandering

1. Samenwerken aan verandering

Programmadirecteur Linda Brasz deelt voortaan in...

Je netwerk speelt jazz

    Davied van Berlo
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 383
    Door Davied van Berlo 1321 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Bij het ministerie van Economische Zaken was Dave Gray, schrijver van het boek 'The connected company', uitgenodigd voor een lezing en discussie. Hij probeerde de veranderende rol van de overheid in de netwerksamenleving te beschrijven aan de hand van een orkest. De overheid heeft zich altijd de componist gevoeld, die bepaalde welke noten gespeeld moesten worden en hoe vervolgens de muziek klonk. Die tijd is volgens hem voorbij.

    De muziek zit in de samenleving en als overheid moeten we proberen een toontje mee te blazen. We moeten volgens Gray onderdeel worden van het orkest. Soms zullen we daarbij de rol van dirigent moeten aannemen, maar vaak ook gewoon een instrument moeten oppakken. Onze positie en rol als overheid verandert en het begrijpen van die nieuwe rol en die veranderende omgeving is één van de grootste uitdagingen waar we voor staan.

    Netwerkwerken
    Met metaforen als hierboven proberen we te begrijpen hoe die nieuwe wereld van netwerken eruitziet. In mijn boek 'Wij, de overheid' gebruikte ik metaforen uit de natuur, van zwermen (vogels) en scholen (vissen), om aan te geven hoe organische organisatie plaatsvindt, maar ook daarvoor kunnen we muziek gebruiken. Zo zag ik laatst de TED-talk van Stefon Harris, genaamd "There are no mistakes on a bandstand", over jazzmuziek.

    Hij beschrijft en toont (pun intended) hoe zijn muziek organisch tot stand komt door de interactie van de verschillende muzikanten op het podium. Er is geen componist en geen bladmuziek en je kunt dus ook geen fouten maken. Elke toon die wordt aangeslagen is input voor de andere spelers om op te reageren en mee verder te bouwen. Elke toon heeft waarde omdat het een onderdeel vormt van de cocreatie. Dat is netwerkwerken.

    Loslaten
    Ik voer deze voorbeelden op omdat ik denk dat het ons kan helpen om te begrijpen hoe de netwerksamenleving werkt, hoe netwerken werken. Als ambtenaren zijn we jarenlang (decennia lang) getraind in hiërarchisch denken, de blik omhoog (of omlaag), de verticale focus. Om relevant te blijven in de netwerksamenleving moeten we ons een andere houding aanmeten. We moeten met een andere bril naar de wereld gaan kijken. Dat is enorm moeilijk.

    Die verticale focus zit horizontale samenwerking in de weg. We schrijven liever nota's voor de baas dan dat we daadwerkelijk iets creëren door met een aantal andere betrokkenen aan de slag te gaan. Er ontstaat geen jazz als één van de spelers steeds om bladmuziek vraagt. Andersom is echter ook waar: als je gewend bent om van bladmuziek te spelen, dan vraagt het heel wat om die houvast los te laten.

    Fundamentele verandering
    Daarom zien we nog zo weinig jazz bij de overheid. We lenen eens wat deuntjes en moedigen jazzbandjes in de samenleving aan, maar zelf durven we de bladmuziek nog niet los te laten. We praten over Het Nieuwe Werken en ruimte voor de professional, maar niet voor iedereen en vooral binnen de perken. Binnen de kaders van de organisatiestructuren proberen we vernieuwingen uit, maar een fundamenteel verandert er weinig.

    Regelmatig vraag ik me af hoe lang we dat vol kunnen houden. Hoe lang blijven we met bladmuziek zwaaien terwijl de wereld al lang jazz speelt? Hoe lang blijven we proberen om professionals vaste plekken te geven in het orkest, terwijl ze al lang mee willen doen in de bandstand? Ofwel: hoe lang kan een hiërarchische overheid blijven functioneren in een netwerksamenleving? Wanneer kunnen we het huidige systeem niet meer oprekken en moeten we echt veranderen?

    Vooruitkijken
    Stel je voor hoe de overheid er over tien of vijftien jaar uitziet. Welk antwoord hebben we dan gekregen op bovenstaande vragen? Ik denk dat tegen die tijd de overheid fundamenteel anders zal werken dan nu. Digitaler, flexibeler, transparanter en meer in samenhang met de samenleving: onderdeel van de jazzband. De vraag is hoe we daar gaan komen. Welke (wellicht pijnlijke) veranderingen hebben we tegen die tijd ondergaan?

    Als we die verandering minder pijnlijk willen maken, dan moeten we nu al gaan nadenken hoe de overheid van de toekomst werkt en bedenken hoe we stappen kunnen zetten in die richting. Hoe werkt de netwerksamenleving en welke rol speelt de overheid daarin? Wat betekent dit voor overheidsorganisaties en de inrichting van de overheid? Wat vraagt het van onze ambtenaren en publieke professionals? En van burgers en bedrijven?

    Innovatielab
    Wie is er nu in Nederland met deze vragen bezig? In Denemarken is een interbestuurlijk innovatielab opgericht, genaamd Mindlab, om de toekomst van de publieke sector te onderzoeken en innovaties in gang te zetten. Frankrijk volgt dat voorbeeld nu. Is dat iets voor Nederland? Kunnen we op zo'n plek de inzichten en ideeën bij elkaar brengen en werken aan fundamentele verandering?

    Overheidsbreed gebeurt enorm veel om dienstverlening te verbeteren, nieuwe oplossingen te verzinnen en samenwerking aan te gaan, maar wie denkt er na over de overheid over tien à vijftien jaar? We hebben dan te maken met een compleet andere samenleving die een heel ander soort overheid nodig heeft: een overheid die jazz kan spelen. Vooralsnog leiden we echter componisten op.

     

    Deze column is geschreven voor het tijdschrift InGovernment, aflevering van juli 2013.

     

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers