Pleio

Engels | Nederlands

Gerelateerde blogs

De unieke burger: individualisering en verbinding

De unieke burger: individualisering en verbinding

DeGelijkheid voor de wet is een groot goed. Aan...
Zorg.... voor Eigen kracht!

Zorg.... voor Eigen kracht!

Mijn blog met die titel kun je vinden op:...
Met wat meer verbeelding levert ict pas echt wat op

Met wat meer verbeelding levert ict pas echt wat op

Als we de overheid nu zouden inrichten, zouden we...
BB-column | Drama

BB-column | Drama

Hij lepelde ze zo op, de bijzondere aspecten van...

Individualisering en verbinding

    Davied van Berlo
    Door Davied van Berlo 1632 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Gelijkheid voor de wet is een groot goed. Aan de andere kant: niet iedereen past in een hokje. In onze poging iedereen in het systeem te passen, hebben we steeds weer nieuwe hokjes gecreëerd. Zo zijn er allerlei uitzonderingen ontstaan in de wet- en regelgeving. Dat gebeurt vervolgens voor elk thema in elke uitvoeringskolom, waarbij de ene uitzondering de andere regel weer beïnvloedt. Ondertussen zijn we zover dat niemand meer weet welke regel wanneer voor wie geldt. Is gelijkheid nog wel een goed uitgangspunt voor de dienstverlening van de overheid?
     

    De unieke burger

    Langzamerhand gaan we ons twee dingen realiseren: in de eerste plaats dat elk mens in elke situatie uniek is en in de tweede plaats dat elke situatie een combinatie is van meerdere factoren. Voor een overheid die zich richt op gelijkheid van dienstverlening en is ingericht op onderwerp (beleidsvelden en uitvoeringsdiensten) is dat een lastige conclusie. We kunnen niet eindeloos doorgaan met het creëren van nieuwe hokjes en bijbehorende afdelingen. De overheid bevindt zich op een omslagmoment.

    Elk systeem is een product van zijn tijd en is na een bepaalde periode aan vervanging toe. Over het algemeen zit er genoeg rek in om kleine veranderingen in het systeem op te nemen, maar op een gegeven moment lukt dat niet meer en is een fundamentelere omslag nodig. Als overheid naderen we zo’n omslagmoment. Hoe moeten we als organisaties en als publieke professionals gaan werken om met bovenstaande verandering om te gaan? Welke werkwijze past daarbij?
     

    Rigide structuren

    Die worsteling is ook buiten de overheid zichtbaar, bijvoorbeeld in hoe we burgers benaderen. Aangezien regels nooit op de persoon zijn toegesneden is er altijd interpretatie nodig. Hoe hard hou je vast aan de regels? Wanneer val je terug op de letter van de wet en wanneer pas je de geest van de wet toe? Dat is aan het beoordelingsvermogen van de publieke professional die met die vraag geconfronteerd wordt. Hoeveel ruimte krijgt een professional of medewerker om rekening te houden met de persoon tegenover zich?

    De tweede manier waarop we als overheid worstelen met de unieke burger is in hoe we de problemen van burgers benaderen, namelijk vanuit het oogpunt van onze eigen organisatie en procedures. De vraagstukken waar burgers zich mee geconfronteerd zien en waar we ons als overheid mee bezighouden gaan steeds vaker over de grenzen heen van de kolommen die we in de organisatie hebben gecreëerd. Binnen die kolommen zijn de lijnen helder, maar samenwerking over grenzen heen levert onzekerheid op.

    De uitdaging voor de komende tijd zal zijn om ons te richten op het individu en ons in te richten op verbinding. Dat klinkt als een paradox, maar beide ontwikkelingen zijn actueel. We zitten én in een periode van individualisering én we zitten middenin een explosie van nieuwe verbindingen, vooral dankzij internet en sociale media. Iedereen heeft steeds meer mogelijkheden om zijn eigen leven en werk in te richten, maar ook om dat in contact te doen met andere mensen. Individualisering versterkt de behoefte aan verbinding.
     

    Individualisering en verbinding

    Er worden bij de overheid al diverse stappen gezet om over deze uitdagingen heen te stappen. Zelfredzaamheid en zelforganisatie is het devies op verschillende beleidsterreinen. De digitalisering van overheidsdiensten is behalve een bezuiniging ook een kans om burgers zelf aan het stuur te zetten. Helaas is vaak het digitale portaal weer versnipperd per organisatie en per dienst en niet ingericht met de burger als uitgangspunt. Er is rekening gehouden met individualisering, maar niet met de mogelijkheid van verbinding.

    Op steeds meer gebieden wordt ook gewerkt op basis van het principe van eigen kracht. De overheid trekt de problemen van burgers niet meer naar zich toe, maar laat die verantwoordelijkheid bij de persoon zelf. In plaats daarvan ondersteunt de professional hem bij het aanboren van het potentieel van zijn eigen netwerk, van de mensen rondom hem. In de jeugdzorg en rond werk en inkomen is daar al veel ervaring mee opgedaan. Individualisering kan niet zonder verbinding.
     

    Nevenstellend

    Het denken in diensten en klanten heeft het consumptiegedrag bij burgers versterkt maar ook leveranciersgedrag bij de overheid. U vraagt, wij draaien. Echter, oplossingen voor maatschappelijke problemen en persoonlijke uitdagingen kunnen alleen samen gevonden worden. In plaats van tegenoverstellend moet onze houding nevenstellend zijn: een overheid die naast je komt staan, uiteraard met wat richtlijnen en kaders maar ook met instrumenten om je verder te helpen en nieuwe oplossingen aan te boren.

    De doelstelling van de overheid en in de politiek is nu om meer zelf te laten doen, door individuen, door een wijk, door de samenleving. Vanwege de bezuinigingen is dat een actueel thema, maar ook omdat we denken dat het tot betere resultaten leidt en we daardoor meer kunnen bereiken. Dat wil niet zeggen dat iedereen nu op zichzelf is aangewezen. Die ontwikkeling kan alleen slagen als er ook meer wordt samengewerkt. Daar komt de nieuwe rol van de overheid en van de professional in beeld: verbindingen leggen.
     

    Ruimte voor de professional

    Die nieuwe rol is er geen van procedures en organisaties maar van professionals en kennis ter plaatse. Individualisering in de samenleving betekent ook individualisering binnen de overheid. Om te werken met unieke burgers zijn unieke professionals nodig die de situatie kunnen beoordelen en de geest van de wet kunnen toepassen. Dat vraagt om een investering in de professionaliteit van medewerkers en in leiderschap bij het management. Een professional heeft ruimte nodig.

    Daar zit voor overheden de fundamentele omslag: hoeveel ruimte krijgen professionals om te doen wat nodig is? Te vaak bestaat die ruimte voor medewerkers en professionals (maar net zo goed voor burgers en burgerinitiatieven) uit een mandaat ‘tot aan het tuinhekje’. De omslag zal zijn dat die ruimte niet meer gegeven is door de baas, maar dat die ruimte voor de professional er gewoon is, zodat hij zelf kan bepalen wanneer afstemming met zijn team of ruggespraak met zijn leidinggevende nodig is.

    Dat vraagt om ruimte voor publieke professionals, maar ook om vertrouwen bij de leiding. Geen blind vertrouwen, want een professional die in verbinding staat werkt transparant. Zorg ervoor dat medewerkers in staat zijn om laagdrempelig samen te werken en kennis uit te wisselen met hun team, met hun leidinggevende, met hun netwerk, met vakgenoten bij andere organisaties. Gebruik de nieuwe digitale mogelijkheden om verbindingen te faciliteren en transparanter te werken.
     

    Gelijkheid

    Als we de burger centraal willen stellen, dan moeten we als overheid over grenzen heen kunnen werken en verbindingen kunnen leggen tussen overheid en samenleving en binnen de overheid. De organisatie is daar niet op ingericht, maar mensen zijn dat wel. Door te investeren in en te organiseren rond professionals kan - ondersteund door digitale middelen - een anders werkende overheid worden gecreëerd die kan inspelen op de specifieke vragen uit de maatschappij.

    Is daarmee het principe van gelijkheid van de baan? Misschien wel in de uitvoering, maar dat is slechts de vorm. De vraag is hoe willekeur en onevenredigheid voorkomen kan worden. Dat zal de uitdaging worden. De oplossing moet worden gezocht in een gelijke toegang tot dienstverlening van de overheid en in gelijkwaardigheid van het resultaat. Hoe dat resultaat wordt behaald, dat is echter voor iedereen anders, evenals de mensen die daar aan bijdragen. Daarin is eenieder uniek.


    Dit essay is geschreven in opdracht van de gemeente Den Haag ten behoeve van de “Stand van Den Haag 2014”.


    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers