Pleio

Engels | Nederlands

Te ver gaan is misschien wel onhandiger dan tekort schieten

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 1514
    Door Peter Paul J. Doodkorte 1120 dagen geleden Reacties (5)

     4/5 Sterren (1)

    Te ver gaan is misschien wel onhandiger dan tekort schieten
    • De uitzondering regeert

    Stel: je hebt tien gebeurtenissen. Negen daarvan volgen een bepaalde wetmatigheid. De tiende niet. Dat is de uitzondering. Wij zouden het geen uitzondering noemen, als er geen regel was waaraan de negen andere gebeurtenissen gebonden waren.

    Is de of een uitzondering een probleem? Wat mij betreft niet. Totdat de uitzondering tot de norm voor ons doen en laten wordt gemaakt. Dan gaat het goede onder het slechte leiden. Of wordt het ongewone gewoon.

    Een aantal jaren terug werd ik door een vriend uitgenodigd voor een voetbalwedstrijd. PSV-Ajax. Onderweg naar de wedstrijd was mijn verwachtingspatroon hoog. Ik verheugde mij op een leuke wedstrijd. Mijn humeur veranderde echter op slag, nadat ik mijn auto geparkeerd had. De route naar het stadion was – aan beide zijden – afgezet met reusachtige containers. Hoewel ik een nietsvermoedend bezoeker was werd ik, samen met anderen als vee naar binnen gedreven. Het was toen dat ik mij realiseerde dat de uitzondering – de kwaadwillende hooligan – regeert.  Het effect? Ik voelde mij verschrikkelijk onheus behandeld. Voelde de wijze waarop met mij werd omgesprongen als een flagrante schending van mijn redelijkheid. Een toenemende neiging om ‘mijn beste vriend’ (want, zo leerde ik, dat is de politie toch?) aan te vliegen, borrelde in mij op. En precies dat gedrag te vertonen dat nu juist niet gewenst was.

    De uitzondering regeert. Die werkelijkheid is onthutsend en tenenkrommend. Uitzonderingen willen wij ‘fixen’, regelen. In elk gesprek dat ik over de gewenste (door)ontwikkeling van ons zorgstelsel voer, is er altijd wel iemand die de uitzondering aanvoert als reden voor verregaande regelgeving. De uitzondering wordt daarbij gebruikt als bevestiging van het bewijs dat de regel fout is.

    Regels zijn er niet voor niets: ze bieden houvast. Wanneer wij uitzonderingen tot de standaard van ons denken en doen maken, heeft dit twee perverse effecten. Het gewone, wetmatige wordt – juist door overregulering – onbestuurbaar. Dit leidt tot frustraties. Omdat de regelgeving als onzinnig en bureaucratisch wordt ervaren. Maar ook de uitzondering leidt hieronder. Het is plotseling geen uitzondering meer, maar regel. En juist de uitzondering veelt eigenlijk de regel niet. De uitzondering vraagt maatwerk.

    Helaas wordt dat vaak slecht begrepen. Incidenten (uitzonderingen op de regel) zijn generatoren voor regelgeving. Terwijl het juist een incident of uitzondering is, omdat het een niet voorziene of – meer dan gebruikelijk – een complexe gebeurtenis is.

    Ik beweer niet dat de uitzondering de regel bevestigt. Als er namelijk een regel is, dan geldt die in elk geval minstens meestal, anders is het geen regel. De uitzondering is dan de situatie die niet aan de regelvereisten voldoet. Het is omdat er sprake is van een uitzondering, dat er ook een regel moet zijn. Een regel die in specifieke situatie dus niet van toepassing kan zijn. Anders gezegd: zonder algemene regel bestaat er geen uitzondering.  Het is dus niet zozeer de aard of inhoud van de uitzondering, maar wel het bestaan ervan dat de regel bevestigd.

    Ongewone of uitzonderlijke situaties zijn per definitie niet te vatten in regels. Doen wij dat wel, dan zal een volgende uitzondering weer tot nieuwe regelgeving leiden. Het resultaat: een de maatschappij en ons doen en laten overwoekerend regeloerwoud.

    Omgaan met uitzonderingen vraagt om algemene regels, die gelden afgezien van bijzondere omstandigheden. Regels kennen daarmee situaties waarbij zij niet gelden. Als wij dat niet durven erkennen, maken wij het werk van bijvoorbeeld hulpverleners onmogelijk. Juist in situaties die uitzonderlijk zijn, is ons gezonde verstand vaak een betere raadgever dan welk goedbedoeld protocol of reglement dan ook. Omdat in uitzonderlijke situaties niet alles volgens het boekje gaat.

    Ons huidige zorgstelsel gaat gebukt aan de regelgevende uitzondering. Voor alles wat bij uitzondering wel eens fout kan gaan, bedenken wij een regel. Bovendien verheffen wij die uitzondering vervolgens tot de maatstaf voor al ons doen en laten. Omdat er vervolgens toch weer uitzonderingen zijn, bedenken wij weer nieuwe of veranderen wij de bestaande regels. Regelingen veranderen snel, zijn niet duidelijk, strijdig met andere bepalingen of in de ogen van de burger of professionals niet logisch, niet verstandig of – juist door de uitzonderlijke basis – zelfs totaal overbodig. Onderzoek door TNS NIPO bevestigt dit beeld: velen ervaren niet dat de regels de problemen echt oplossen. Niet dat regels niet gewoon nodig zijn, maar als de logica van een zekere wetmatigheid ontbreekt verliest de regel zijn waarde en betekenis.

    Ditzelfde zien wij bij ons zucht naar het beheersbaar maken van risico’s. De mogelijkheid van een risico, inclusief de mogelijkheid tot het mogelijk verantwoordelijk gehouden worden voor een situatie waarin het bij uitzondering mis kan gaan, is inmiddels uitgegroeid tot een stevig afbreukrisico. Voor individuele burgers, professionals, politici en het stelsel als geheel. Het gevolg? Wij vertalen de angst in meer regelgeving, toezicht en controle. En creëren daarmee niet zelden juist die situaties die wij nu beoogden te vermijden.

    Bij tijd en wijle realiseren wij ons dat wij zijn doorgeschoten. Worden er door de regelgevende overheid initiatieven, gericht op deregulering ontplooit. Deze pogingen blijken eerder te ontregelen dan te ont-regelen. Zo leert ons de praktijk. Recentelijk nog stopte een zorgaanbieder met regelarme zorg. Reden:  de daaraan verbonden regelgeving!

    De overheid is gewend om te sturen. En dat doet zij met regels. Ook bij de ombouw van onze verzorgingsstaat naar een zorgzame en participerende samenleving.  De regelgeving en de manier waarop daarmee word omgesprongen, is daarbij een van de problemen. Het gaat om een cultuuromslag, die bereik je niet met meer regelgeving. Meer regelgeving schept een claimcultuur.  Als de overheid taken afstoot of weglegt bij anderen, dan vraagt dit naast een ragfijn samenspel om ruimte. Maatwerk, en – in wederkerigheid – verantwoording daarvan biedt daarvoor een gezonde(re) grondslag. En dat, dat is vooral een kwestie van durven en doen. Van lef dus. In het weten dat te ver gaan misschien wel onhandiger is dan tekort schieten.

     

    Voor meer blogs zie: http://peterpauldoodkorte.wordpress.com/

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Rosemarie Vos-van Oevelen (Gem. Emmen)
        Rosemarie Vos-van Oevelen (Gem. Emmen) 1117 dagen geleden

        Goed stuk waarin duidelijk de vinger op de zere plek wordt gelegd. We zijn doorgeschoten in regelgeving.

        Gisteren hebben we in onze gemeente een inspiratielezing gehad van Ruud Klarenbeek directeur van de J.P. van den Bent stichting die mensen met een beperking "zelfstandig" laat wonen. Hij heeft een eigen visie op alle regels die we in dit land hebben gemaakt en heeft naar die visie zijn organisatie ingericht. Gevolg: grotere klanttevredenheid, lager ziekteverzuim, lagere kosten en beter resultaat. Er is wel een ommekeer in het denken van heel veel mensen voor nodig, maar je kunt met kleine dingen beginnen en steeds verder uitbreiden.

        Heb je interesse ga dan via onderstaande link naar de website van zorgmarkt.nl en download daar het portret:

        http://www.zorgmarkt.net/?m=article&f=detail&parentid=1392&id=57798

        • Joop van den Enden
          Joop van den Enden 1118 dagen geleden
          Mooi stuk. Maar het lijdt ook aan overvloedigheid en toenemende detailleringen.
           
          Ik zou zeggen: regels beschrijven de werkelijkheid die we willen inkaderen.
          'Omstandigheden' laten daarna zien, dat de werkelijkheid anders is/ verandert.
          Andere regels zijn dan nodig om de nieuwe werkelijkheid te beschrijven.
          Aanvullen maakt complex.
          Herschrijven  van regels vanuit de actuele situatieis dan altijd nodig.
           
          Maar ook:
          Het rationele (logische) wetenschapsmodel heeft de intrinsieke (lastige) kwaliteit  om altijd maar verdere verfijning te zoeken.
          Dat betekent dat een werkelijkheidsbeschrijving in de categorieën 1 en 2, al snel uitbreidt naar 1,2,3,4 en daarna naar 8, 16 etc.
           
          Als je dat proces kent, dan kun je het ook stoppen. Dat doe je door weer terug te gaan naar de werkelijkheid en die opnieuw te beschrijven. Dan ben je weer bij de twee categorieën waarmee je gestart bent in je beschrijving. Er is dan weer eenvoud en kracht.
           
          Een meer elegante weg is er niet.
          • AnneG
            AnneG 1118 dagen geleden

            Dit doet mij sterk denken aan het WRR rapport 'Evenwichtskunst' over risico-regelreflex

            zie http://www.wrr.nl/actueel/nieuwsbericht/article/presentatie-evenwichtskunst-over-risico-regelreflex/ 

            • sander rumahloine
              sander rumahloine 1118 dagen geleden

              Er is een oplossing: het nederlandse poldermodel. In overleg bereik je vaak meer dan dat je iets door regels probeert af te dwingen. Goed leiderschap en verantwoordelijkheidsgevoel bij de burger zijn een voorwaarde om dit model goed te laten werken.

              • Marco Veldman
                Marco Veldman 1119 dagen geleden

                Dit onderwerp heeft mijn hart: een prachtige 'sociale uitvinding' is de rationalisering en institutionalisering in het moderne Westen. En toch kent deze een zeer vervelende keerzijde: regelzucht. De overheid lijkt het nog niet te begrijpen, dat met de invoer van elke nieuwe regel of met elk controlemechanisme het gedrag van mensen en organisaties zich aanpast. Zodanig dat het 'perverse bijwerkingen' gaat vertonen. Waardoor de overheid vaak opnieuw grijpt naar hetzelfde middel.

                De RMO heeft hierover een schitterend stuk geschreven a.d.h.v. o.a. de CITO-scores in het basisonderwijs. Aan te bevelen en lezenswaardig.

                Nu alleen de hamvraag... wat gaan we er aan doen? Verbeterd leiderschap? Iemand met visie, (com)passie en pragmatisme? 't Is nog slechts een vraag. Wie denkt mee?

              Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers