Pleio

Engels | Nederlands

De homo en de dingen waar het verlangen naar uit gaat

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 2239
    Door Peter Paul J. Doodkorte 1644 dagen geleden

     5/5 Sterren (1)

    De homo en de dingen waar het verlangen naar uit gaat
    • Waar stokpaardjes en mensbeelden langs elkaar heenlopen en heen leven, is verscheidenheid slechts een brok ellende en frustratie

    Bent u oeconomicus, ludens of faber? U weet het niet? Laat ik u dan helpen:

    • de homo oeconomicus (quasi-Latijn voor "economische mens") staat voor een mensbeeld waarbij de mens eerst en vooral een economisch wezen is, gericht op de efficiënte, rationele of logische wijze van bevrediging van zijn behoeften;
    • de homo faber (Latijn voor"werkende mens") staat voor een mensbeeld waarbij mensen wezens zijn met een aangeboren drang tot arbeid en creativiteit. Een aangeboren drang om werktuigen en techniek te ontwikkelen, gericht op het naar hun hand zetten van de eigen leefomgeving.
    • de homo ludens (Latijn voor "spelende mens") staat voor een mensbeeld waarin de mens eerst en vooral een spelend wezen is. In de jaren 1960 werd het concept homo ludens nieuw leven ingeblazen door de provobeweging en kabouters. 

    Weet u het nu? Of u oeconomicus, ludens of faber bent?

    Ik heb zelf de nodige moeite met dit ‘hokjesdenken’. Het mist de nuance  en heeft –vrijwel altijd een negatieve lading. En ook daar verzet ik mij tegen. Dit ‘hokjesdenken’ verzwakt volgens mij de samenleving.  Omdat wij mensen in een bepaalde categorie vervolgens ook dezelfde eigenschappen toekennen. En zo – systematisch – alle waarden en normen, alle sociale verbanden, samenhang en het vermogen tot co-creatie uithollen. Immers, waar gelijkheid heerst, hechten mensen steeds minder belang aan onder- en verscheidenheid. Terwijl juist onder- en verscheidenheid de menselijke motor zijn, creëren en stimuleren wij kuddegedrag.  

    Tocqueville (Frans aristocraat, politiek filosoof en socioloog, historicus en staatsman - Verneuil-sur-Seine, 29 juli 1805 – Cannes, 16 april 1859) schreef eens: “De overheid zal de samenleving in een net spannen van ingewikkelde, gedetailleerde en eenvormige verordeningen waardoor zelfs de meest originele en wilskrachtige geesten zullen worden gelijkgeschakeld. Men zal mensen tot niets dwingen, maar men zal zoveel belemmeringen aan de persoonlijke activiteiten opleggen, dat uiteindelijk elk initiatief uitdooft. Zonder op enigerlei wijze tiranniek te moeten optreden, worden mensen monddood en willoos gemaakt. De natie zal een kudde angstige en vlijtige schapen worden, met de overheid als zorgzame herder.”

    — uit “Over de democratie in Amerika”

    Wij, de samenleving, reageren hierop. Met een beweging die wij duiden met verschillende benamingen: vermaatschappelijking, zelfredzaamheid, eigen kracht, vitale samenleving, participatiemaatschappij, doe-democratie, etc.

    Hoewel dat precies de beweging is die de overheid wil, blijft zij – als de zorgzame herder – last houden van de gelijkheidsreflex:  in gelijke gevallen moeten wij ook gelijk handelen. Om dat mogelijk te maken, moeten wij categoriseren.  Vanwege het politiek en bestuurlijk ongemak bij variëteit en verschil. En dus dreigt de valkuil van de beheersreflex.

    De gelijksheidsreflex staat, net als de beheersreflex, haaks op de basisidee van de beoogde maatschappelijke beweging: het ontginnen en exploreren van de inspiratie van mensen: het verlangen en de ambitie. En de daaruit voortvloeiende eigen kracht. 

    Inspiratie
    Nelson Mandela had in zijn inauguratierede voor het presidentschap van Zuid-Afrika in 1994 een aantal prachtige boodschappen:
    We zeggen tegen onszelf: wie ben ik om briljant, leuk, getalenteerd en geweldig te zijn?
    Maar in werkelijkheid kun je je afvragen waarom je dat niet zou zijn.
    Je helpt de wereld niet door je kleiner voor te doen dan je bent.
    Het is onze natuur om te stralen, zoals kinderen stralen.
    De innerlijke kracht is niet alleen in sommigen van ons, maar in iedereen.
    En wanneer we ons licht laten stralen, nodigen we anderen vanzelf uit hetzelfde te doen.

    Aansluiten op de eigen kracht van mensen betekent dat er verschil gaat – en mag/moet – ontstaan. Als wij dat niet willen aanvaarden, is  de hervorming van ons sociale stelsel een dode letter. Het betekent dat wij – overheid en inwoners -  de gelijkheidsreflex moeten durven weerstaan. Hoe lastig dat ook is.

    Hierbij hoort ook dat wij het maatschappelijk initiatief omhelzen en aanvaarden als het uitgangspunt van de eigen kracht. En niet als sluitstuk. Of, zoals José Manshanden (lid van de Raad Maatschappelijke Ontwikkeling (RMO) en themadirecteur Sociaal/lid Directieraad Gemeente Utrecht) het onlangs verwoorde: “Eigen verantwoordelijkheid eerst; dan publieke bijdrage en niet andersom”  (9 november 2013, netwerkbijeenkomst „Durft u het aan?” te Groningen).

    Een eerste stap in de goede richting is loslaten! Op alle overheidsniveaus! Want terwijl de rijksoverheid – met vallen en opstaan – probeert zich aan de rol van ‘zorgzame herder’  te ontworstelen, dreigen gemeenten die rol juist weer naar zich toe te trekken. Immers, het stimuleren van het zelforganiserend vermogen van de samenleving vraagt juist om een houding van ‘op je handen haar gaan zitten’ en ‘mogelijk maken’ (zie ook: Ban de roltrap – Peter Paul Doodkorte) in plaats van ‘de handjes laten wapperen’.

    De mens is een complex wezen, met veel meer kanten dan de wetenschap hem als  oeconomicus, ludens of faber toeschrijft. Wat ons als mensen verbindt is dat ieder van ons dromen, verlangens en ambities heeft. Ze zijn groot of klein, privé of professioneel. Ieder van ons heeft die onderstroom van verlangen. Zij inspireert, geeft energie en geeft diepte aan ons leven. En iedereen weet ook, hoe lastig het is of zijn kan, ze waar te maken. Door persoonlijke beperkingen dan wel belemmeringen. Door praktische bezwaren, etc.  Daarin ligt ook de uitdaging voor eenieder van ons: het (her-)ontdekken en ontginnen van onze verlangens en ambities. Door ruimte voor het verlangen. En de verzilvering daarvan. Omdat het ons leven mooier, leuker, rijker, spannender en diepgaander kan maken. Dat kan...als wij mensen in en met hun passie laten werken. Het is die kracht van het individu die wij moeten aanspreken.

    Samenvattend

    Elk succes begint met een verlangen. Dat verlangen, die bezieling, is wat mensen succesvol maakt. Een succesvolle samenleving creëren wij als wij het verlangen en de bezieling van mensen met elkaar weten te verbinden. Vertrouwen, binding, creatiedrang en mogelijk maken zijn daarbij de belangrijke elementen.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers