Pleio

Engels | Nederlands
  • BLOGS
  • MENSKRACHT
  • ENERGIENEUTRALE (WONING)BOUWMARKT GAAT NEDERLANDSE ECONOMIE EEN OPPEPPER GEVEN !
Menskracht

Menskracht

Inspiratie en ontwikkeling van professionele passie en talent

 3.7/5 Sterren (3)

Gerelateerde blogs

Deutsche Gründlichkeit levert woonkwaliteit en lage energielasten!

Deutsche Gründlichkeit levert woonkwaliteit en lage energielasten!

Passiefhuis= toekomstzekere investering voor...
Hoe de burger de energie-revolutie zelf invult!

Hoe de burger de energie-revolutie zelf invult!

Voorpublicatie over de betekenis van Menskracht...

Energieneutrale (woning)bouwmarkt gaat Nederlandse economie een oppepper geven !

    Henk Thielens
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 1149
    Door Henk Thielens in de groep Menskracht 1413 dagen geleden

     4/5 Sterren (1)

    imageIn het onderzoek ’Innovatie in de woningbouw ‘ van Alco Kieft, Robert Harmsen, Frank van Laerhoven en Marko Hekkert (van de faculteit Geowetenschappen universiteit Utrecht) worden sleutelfactoren beschreven die innovatie in de weg kunnen staan en wordt een model aangereikt waarin de rol van de stakeholders uitgebreid beschreven wordt. Wie er meer over wil weten kan het beste het onderzoeksrapport lezen. Het door de onderzoekers beschreven construct:  “een complex systeem waarin actoren, regels en middelen om gezamenlijk de richting en snelheid van innovatie bepalen” is als denkmodel waardevol, zeker als nu de focus op de sturende kernelementen komt te liggen die procesversnelling tot stand kunnen brengen. De (stijgende) energiekosten zijn voor de burger en de Nederlandse ondernemers een steeds belangrijkere factor van betekenis. Van belang is dat Nederland de achterstand ten opzichte van het buitenland snel kan inhalen omdat onze concurrentiekracht, de economische ontwikkeling en bedrijvigheid hiervan kan profiteren. Bouw van energieneutrale gebouwen en renovatie kunnen een stimulans geven aan de economische ontwikkeling als er geïnnoveerd wordt. Het door de onderzoekers beschreven model biedt handvaten als er prioriteit wordt gegeven aan: (1) kennisontwikkeling, (2) kennisuitwisseling in netwerken, (3) experimenten door ondernemers, (4) richting wordt gegeven aan het zoekproces, (5) markten worden gecreëerd, (6) middelen worden gemobiliseerd en (7) tegenspel wordt geboden aan weerstand. (Zie pagina 6 en 7 van de rapportage). Los daarvan is het zaak om concrete projecten ‘scherp in het vizier te houden’, want of in de (proces)ontwikkeling vaart zal komen zal vooral afhangen van sprekende voorbeelden, van het concrete handelen van diverse actoren en stakeholders en de vraag hoe dit proces adequaat kan worden beïnvloed. 

    Ontwikkelingen.

    Het innovatiemodel helpt je om het denken aan te scherpen en nodigt uit tot verdieping en aanvulling. De mogelijkheden die de burger heeft worden mijns inziens wel onderschat en inventarisatie van energieneutrale woningbouw in gemeenten kan het beeld nuanceren en complementeren. De focus dient echter niet alleen te liggen op wat de corporaties en gemeenten (kunnen) doen, maar ook de invalshoek van mens- en burgerkracht verdient aandacht. De burger (als particuliere) opdrachtgever kan namelijk autonomer handelen en kan op grond van eigen oordeelsvorming waar nodig 'de weg wijzen'. Dat de particuliere opdrachtgever/bewoner in het  ‘bouwpoldermodel niet helemaal buiten spel staat'  is in de grensstreek goed te merken. Door de korte afstanden is het daar eenvoudig en ook financieel aantrekkelijk om buitenlandse expertise (lees Duitse bedrijven) in te schakelen. En hoe vaker dit gebeurt hoe sneller Nederlandse bouwondernemers 'wakker zullen worden'. En dit zal er toe leiden dat energieneutrale (woning)bouw in een rapper tempo tot ontwikkeling komt. Opdrachtgeverschap kan als 'aanjager' van de ontwikkeling fungeren als praktijkvoorbeelden goed worden gecommuniceerd. Zeker als hieruit concreet blijkt hoe men dit traject kan invullen en dat er geen onverantwoorde risico’s worden genomen. Uit het in de volgende blog beschreven voorbeeld van een particuliere bouwer uit Kerkrade zal blijken dat er voldoende speelruimte is en mogelijkheden zijn en dat de huidige wet- en regelgeving zeker geen belemmering hoeft te zijn. Autarkisch wonen wordt van zijn 'geiten wollen sokken imago' ontdaan en kan op langere termijn een energierevolutie te weeg brengen. Publiciteit m.b.t. praktijkvoorbeelden zal stakeholders ‘wakker schudden’ en is dé trigger om het innovatieproces op ‘stoom’ te krijgen. En communicatie via de sociale media kan natuurlijk ook een ‘duit in het zakje doen’.

    In Nederland zijn er al architecten en bouwondernemingen die “aan de weg timmeren”. Informatie over het passiefhuis kan gevonden worden op de website http://www.passiefhuismarkt.nl/ De ontwikkeling zou echter nog meer vaart kunnen krijgen als de in het buitenland ontwikkelde kwaliteitscriteria en certificering door meer Nederlandse bedrijven wordt toegepast. De synergievoordelen zijn evident: de bouwsector krijgt weer nieuwe impulsen, de klant weet welke kwaliteit hij krijgt en wie zou er nou niet in zo'n fantastisch (gerenoveerd) energiezuinig huis willen wonen? Nederlandse en Europese Co2 doelstellingen komen in handbereik en de economische impuls zal de Nederlandse economie een enorme oppepper geven. Voor de consument impliceert het dat er in plaats van de in de verhuursector gebruikelijke hoge huur- en energiekosten betaalbare alternatieven komen die extra bestedingsruimte oplevert omdat er structureel lagere energiekosten zijn. En de consument is dan niet meer afhankelijk van multinationals en buitenlandse grootmachten die om politieke redenen 'aan de knoppen draaien'. Nederland kan dan zuiniger met de aardgas-reserves omgaan, iets wat na de recente aardbevingen in Groningen een hot issue is. Door de juiste informatie te ontsluiten, allianties aan te gaan en binnenlandse- en buitenlandse expertise bij elkaar te brengen en toe te passen zal het potentieel van de huidige nichemarkt snel veranderen. En daar hoef je geen grootschalig markt- of consumentenonderzoek voor te doen, want relevante informatie is al ruimschoots voorhanden en de calculerende burger wil als hij geloofwaardige informatie krijgt natuurlijk het liefste zelf de toekomst in eigen hand nemen.  

    Wie gaat het potentieel benutten?

    Innovatief ondernemerschap is nodig om het marktpotentieel te zien en te benutten. China wil de technologie gaan importeren. En uit een onderzoek dat in Oostenrijk is uitgevoerd in opdracht van de rijksoverheid blijkt dat 60% van de ondervraagden aldaar de voordelen van het energieneutrale concept onderkent.  

    In 2010 was de probleemstelling in Oostenrijk vergelijkbaar met de situatie nu in Nederland. Het is dus zaak om de analyse van de Oostenrijkse onderzoekers op de eigen situatie te betrekken en daar je eigen conclusies aan te verbinden en je voordeel mee te doen.

    (Zie blz 7 en 8:  “In der vorliegenden Untersuchung konnte ein sehr hohes Marktpotential für die Passivhaustechnologie nachgewiesen werden: Nahezu 60 Prozent der ÖsterreicherInnen können sich vorstellen, in ein Eigenheim in Passivhausstandard zu ziehen. Derzeit (2009) werden jährlich etwa 4.600 neue Wohneinheiten im Passivhausstandard errichtet - das tatsächliche Marktpotenzial liegt um ein Vielfaches höher. Selbst unter Berücksichtigung der Tatsache, dass ein bedeutender Anteil der weltweit realisierten Passivhäuser in Österreich gebaut wird, muss die Frage gestellt werden, worin die Gründe für die niedrige Ausschöpfung des Potenzials liegen.

    Wissen über den Passivhaus-Baustandard ist in der Bevölkerung nur wenig verbreitet und - falls vorhanden - von einer Vielzahl von Vorurteilen geprägt. Es herrscht ein hoher Grad an Unsicherheit, der sowohl auf einem Mangel an gesicherten Informationen über verschiedene Eigenschaften des Passivhauses beruht, als auch - wie im Rahmen dieser Untersuchung festgestellt werden konnte - auf einem massiven Negativlobbying durch jene Firmen am Bausektor, die durch einen hohen Standardisierungsgrad geprägt sind und bei einer stärkeren Verbreitung des Passivhaus-Baustandards mit massiven Umstellungskosten zu rechnen hätten (z. B. Fertigteilhausproduzenten). Die hohen Kosten und die Langlebigkeit von Häusern bringen eine verminderte Sensitivität des Baumarktes mit sich. Das Testen neuer Produkte oder Bauweisen ist schwierig und teuer und das führt zu risikoaversen Strategien von PlanerInnen und BauträgerInnen (vgl. Rohracher 2008: 47).

    Unter ExpertInnen beschränkt sich das Wissen über das Passivhaus oftmals auf eine rein begrifflich-definitorische Kenntnis. Es muss unter potenziellen NutzerInnen wie auch unter ProfessionistInnen noch viel Überzeugungsarbeit geleistet werden. Ein großer Teil der ArchitektInnen und BaumeisterInnen hat sich aus vielerlei Gründen die für den Bau eines Passivhauses notwendige Expertise noch nicht angeeignet. Letzteren sollte im Hinblick auf eine stärkere Verbreitung des Passivhaus-Baustandards besondere Aufmerksamkeit gewidmet werden, zum Beispiel indem der Aufbau von Passivhaus-Fachexpertise ganz gezielt gefördert wird. Eine stärkere Verbreitung des Passivhauses wird davon abhängen, wie gut die Berufsgruppe der BaumeisterInnen von diesem Baustandard überzeugt werden kann und ob es gelingt, ihn auch in der Fertigteilhausproduktion zu etablieren.

    Auf Ebene der NutzerInnen geht es vor allem um die Beseitigung von Unsicherheiten. Insbesondere in Hinblick auf die Verbreitung des Passivhauses in Bevölkerungsgruppen, die keinen hohen Stellenwert auf eine ökologische Bauweise legen, stellt sich die Frage: Wie viel kostet und bringt ein Passivhaus wirklich? Hier fehlen einheitliche Vergleichsstandards. Die große Schwankungsbreite der Schätzungen führt zu einem hohen Misstrauen gegenüber den kolportierten Kosten- und Nutzendimensionen. Darüber hinaus ist es aufgrund der großen Unsicherheiten wichtig, dass das Wohnen in einem Passivhaus persönlich erfahren werden kann - dem Thema Probewohnen muss ein wichtiger Stellenwert gewidmet werden, bereits bestehende Angebote müssen weiter ausgebaut und stärker propagiert werden.

    Opdrachtgevers die de voordelen zien en innovatieve bedrijven die daar op inspelen kunnen de potentiële marktkansen echt grootschalig benutten als zij er voor kiezen om de in Duitsland en Oostenrijk ontwikkelde vertrouwenswekkende kwaliteitsstandaarden te gebruiken. Kennisuitwisseling en internationale samenwerking, workshops en informatieontsluiting via sociale media en sectorale communicatiekanalen zullen er voor zorgen dat corporaties, bedrijven, beleidsmakers en stakeholders er werk van maken. In de grensregio’s kan de concurrentie van buitenlandse (Duitse) bedrijven de ontwikkeling een extra push geven. Potentiële opdrachtgevers moeten dan wel de schroom van zich afgooien en die bedrijven opdrachten verstrekken, uiteraard als dit onder de gegeven omstandigheden de beste optie is. Voordeel zal zijn dat ze dan zonder veel problemen tot het gewenste resultaat kunnen komen. Het praktijkvoorbeeld in particuliere sector dat in de derde blog zal worden beschreven laat dit overduidelijk zien. Maar ik zal eerst omdat het bij velen nog niet echt bekend is een korte beschrijving geven wat de kenmerken en voordelen zijn van een energieneutrale woning.  

    Kenmerken van het passiefhuis.

    Een energieneutrale woning die volgens het passiefhuisconcept wordt gebouwd is in Duitsland en Oostenrijk sterk in opkomst. Men is hier er al veel langer mee bezig en er zijn gecertificeerde standaarden en gespecialiseerde bedrijven die het gehele proces in uitvoering nemen waardoor er sprake is van een zeer hoge mate van energie-efficiëntie en een samenhangende ontwikkeling en inzet van geoptimaliseerde (bouw)componenten.  Er worden technieken gebruikt die zeer economisch en financieel voordelig zijn. Voorwaarde is dat tijdens de planning van het bouwproces de kosten zoveel mogelijk beperkt kunnen worden. Voor de constructie van de “isolatiehuls” geldt als uitgangspunt: optimale mogelijkheden creëren om het weglekken van energie te voorkomen, zonder dat er sprake is van extra constructieve eisen en voorzieningen. Passiefhuisramen kosten op dit moment ongeveer 15-30 % meer dan traditionele ramen.  

    image

    De hogere isolatiewaarde  impliceert  dat er niet alleen andere extra isolatiemiddelen worden ingezet, maar ook in de raamconstructie zijn speciale voorzieningen. Zo is er een extra tussenlaag  die niet alleen voor  betere  isolatie zorgt maar het ook mogelijk maakt om warmte/energie terug te winnen en die toe voeren naar de luchtkanaalconstructie. Om m.b.t. de berekening van de kosten een realistisch uitgangspunt te nemen wordt normaliter ongeveer zo'n € 15000 als pm post voor eventuele extra investeringen meegenomen. Hierdoor is de passiefhuisstandaard  voor een eensgezinswoning in ieder geval realiseerbaar.

    Projectevaluaties maken duidelijk dat de bouwkosten gemiddeld ongeveer 10% tot 18 % hoger zijn dan een traditioneel gebouwd huis. Maar net als bij reguliere nieuwbouw kunnen, afhankelijk van het gewenste afwerkingsniveau , de uiteindelijke kosten natuurlijk sterk variëren.

    Onderhoudskosten.

    Omdat standaard bij de verwarming een warmtepomp wordt ingezet die electriciteit verbruikt wordt het stroomgebruik in totaliteit hoger. Maar daar staat tegenover dat er geen primaire verwarmingskosten zijn en veel restwarmte van electrische toestellen en de eigen warmteafgifte kan worden benut. De warmtepompen zetten 1 kWh elektrische energie om in ongeveer 3 kWh Verwarmingscapaciteit. Het totale stroomgebruik  (Warmwater, verlichting, verwarming etc.) van  een passiefhuiseengezinswoning met een 160 m2 bouwoppervlakte  bedraagt ongeveer 6400 kWh per jaar. Ongeveer de helft daarvan is nodig voor de warmtebehoefte (verwarming/warmwater) en overig gebruik (licht/keukenapparatuur etc.). De kosten van het onderhoud van de installaties zijn vrijwel hetzelfde als in een normaal woonhuis.

    Bijkomende kosten.

    Bijkomende kosten (bijvoorbeeld schoorsteenvegen) kunnen los staan van het energieverbruik maar kunnen samenhangen met de keuze voor een bepaald systeem. Er wordt in de berekeningen geen rekening gehouden met deze factoren en uitzonderlijke omstandigheden zoals het fluctueren van de stroomtarieven. Omdat het passiefhuis geen actief verwarmingssysteem heeft is het noodzakelijk om over een goed ventilatiesysteem met efficiente warmteterugwinning te beschikken. In de praktijk worden een aardwarmtewisselaar, een warmtepomp en een warmteopslagvat, met of zonder zonnepanelen gebruikt. Door zonnepanelen en warmtepompen wordt vooral op de primaire stookkosten bespaard. Hete luchtverwarming leidt in de praktijk tot extra elektriciteitskosten.

    In tegenstelling tot traditionele verwarmingssystemen zijn de onderhoudskosten erg laag want alleen de luchtventilatiefilters, die zorgen voor een gezond klimaat, moeten jaarlijks worden vervangen. Vervangingsinvesteringen zijn ook noodzakelijk voor de warmtepompen maar die zijn niet echt hoog. Bij conventionele passiefhuistechnieken zijn de jaarlijkse onderhoudskosten daarom slechts ca. 10% t.o.v. traditionele (gas)verwarmingssystemen. Er kan worden bespaard op vastrechtkosten (voor gas) en het onderhoud en de afschrijving van de verwarmingsinstallatie. Bij een eerlijke vergelijking moet het aandeel van de bijkomende kosten wel als vast bestanddeel in een economische rendementsberekening in beide varianten worden meegenomen.

    Een adequate kostenvergelijking kan afhankelijk van de uitgangspunten die worden gehanteerd arbitrair zijn, maar op grond van de huidige inzichten is het navolgende zeker niet te optimisch voorgesteld. De investeringskosten van de technische voorzieningen blijven ongeveer gelijk (in plaats van radiatoren  is er een hete luchtinstallatie,  In plaats van een verwarmingsketel  is er een warmtewisselaar). Door de constructie van de ramen en de extra isolatie ontstaan  zijn er circa 12% extra bouwkosten (gerelateerd aan de totale bouwsom).  Tegenover de extra kosten staan  de extra besparingen op de verwarmingskosten. 

    In Duitsland kan gebuik gemaakt worden van gunstige financieringsmogelijkheden. Of banken in Nederland in de toekomst (ook aan particulieren) via groenfondsen gunstige financieringsvoorwaarden ter beschikking gaan stellen zal nog moeten blijken. Los daarvan is bekend dat er in Duitsland passiefhuizen gebouwd zijn waar de besparing op de energiekosten hoger zijn dan de extra financieringskosten. In die gevallen waren de voordelen van een passiefhuis dus vanaf de eerste dag groter dan een traditionele bouw.

    De voordelen op een rij.

    • Een leven lang hoogwaardig en exclusief wonen met zeer lage vervangingsinvesteringen en onderhoudskosten.
    • Extreem lage energiekosten, geen afhankelijkheid van toekomstige energiekostenstijgingen.
    • Eenvoudige technologie en een verwarmingssysteem dat snelle opwarming en koeling mogelijk maakt .
    • Milieuvriendelijk recyclen van (passieve) wamte en benutten van (rest)warmte van electrische apparaten en afvalwater.
    • Permanente luchtventilatie met een (pollen)filter waardoor een zeer gezond leefklimaat is gewaarborgd.
    • Luchtventilatiesysteem met de mogelijkheid om zowel te verwarmen als te koelen.
    • Grote warmwatervoorraad die in de winter benut kan worden als energiebuffer.
    • Electriciteit en warm water via zonnepanelen.
    • Forse besparing op water door benutting van regenwater en waterrecycling .
    • Zeer hoge bouwkwaliteit door de gecertificeerde passiefhuisstandaard (als tenminste de juiste bedrijven worden ingeschakeld) en dit tegen een zeer actractieve prijs.
    • Milieuverantwoorde keuze die veel Co2 uitstoot voorkomt.  

    Voor meer informatie over (de technologie van) het passiefhuis  verwijs ik naar de uitleg op wikipedia.  Op de website van Günther Lang is informatie te vinden over de ontstaansgeschiedenis van het concept, zo’n 20 jaar geleden. Hier kan ook een cdrom worden besteld die inzicht geeft in alle technische berekeningen en tekeningen in 2 en 3d en gedetailleerde achtergrondinformatie. 

    Particulier opdrachtgeverschap in Kerkrade. 

    De eerste energieneutrale woning die in Kerkrade is gebouwd is in 2012 gereed gekomen. Ik heb met de eigenaar een aantal gesprekken gevoerd en hem gevraagd wat zijn ervaringen zijn nu hij er een jaar in woont en hoe hij er toe kwam om ‘tegen de stroom in’ voor zo’n innovatief concept te kiezen. In de volgende blog zal ik de hoofdlijnen samenvatten. Onderstaande vragen zijn als interviewleidraad gebruikt.

    Wat was voor U de belangrijkste reden of aanleiding  om voor het passief bouwconcept te kiezen en wat gaf de doorslag dat U het aangedurfd heeft om er mee aan de slag te gaan? Waardoor was U er van overtuigd dat dit bouwconcept  de voorkeur verdient en in de praktijk daadwerkelijk zou kunnen worden gerealiseerd? Hoe en waar hebt U relevante informatie gevonden ? Wat heeft U over de streep getrokken?

    Waarom hebt U als opdrachtgever vrijwel uitsluitend duitse bedrijven ingeschakeld?

    Wat waren de ervaringen en de belangrijkste verschillen die opvielen in het bouwproces?   

    Hebt U nog specifieke problemen ondervonden bij de vergunningafgifte? 

    Is het huis opgeleverd conform het programma van eisen en wie of wat heeft een rol gespeeld om de gewenste kwaliteit  te realiseren?

    Voldoet het opgeleverde huis aan de verwachtingen? Zijn er dingen die U achteraf bezien anders zou hebben gedaan ?

    Kunt U iets zeggen  over de technische voorzieningen die getroffen  zijn en hoe hoog de investerings- en onderhoudskosten zijn geweest?

    Hoe is het wonen in zo’n goed geïsoleerd huis? Is het leefklimaat prettig, heeft U geen last van stofverplaatsing en hoe krijgt U voldoende frisse lucht?

    U heeft een eigen watervoorziening,  geen gasaansluiting, zonnepanelen en kunt in principe in eigen stroom voorzien.  Denkt U dat alle investeringen achteraf de moeite waard zijn geweest?  Heeft U vanwege de extra investeringen concessies moeten doen  waar U achteraf spijt van heeft?

     

     

     

     

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers