Pleio

Engels | Nederlands

Doe wat je altijd deed en je zult krijgen wat je altijd kreeg

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 172
    Door Peter Paul J. Doodkorte 999 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Doe wat je altijd deed en je zult krijgen wat je altijd kreeg
    • Als alles onder controle lijkt, ben je gewoon niet snel genoeg.

    Er komt dit jaar veel op de gemeenten af. Vanaf volgend jaar zullen gemeenten verantwoordelijk worden voor veel zorgtaken en voor begeleiding naar werk van zwakkere groepen. 'Gemeenten worstelen nog met decentralisaties'. Berichten met alarmerende koppen als deze willen ons doen geloven dat gemeenten daarbij nog onvoldoende voortgang boeken. Als dat al zo is – wat ik op basis van praktijkervaring in twijfel durf te trekken – dringt zich de vraag op, wat de oorzaak daarvan is. In dit verband biedt een deze week gepubliceerde checklist van het Programma “Gemeente van de Toekomst”  van het ministerie van Binnenlandse Zaken een interessante doorkijk.

    De uitvoering van de nieuwe verantwoordelijkheden als gevolg van de decentralisaties, betekent voor gemeenten zowel een transitie als een transformatie. De transitie vraagt naast het incorporeren van nieuwe verantwoordelijkheden ook een transformatie naar een nieuwe manier van werken.

    Gemeenten moeten – volgens de eerdere aangehaald checklist – rekening tal van risico's. Interessant – en tegelijkertijd onthutsend – zijn de navolgende – onder verantwoordelijkheid van het ministerie van Binnenlandse Zaken geformuleerde – risico’s:

    1. Sociaal inhoudelijk:

    • Landelijke/regionale eisen en discussies zijn te veel leidend voor de organisatie.

    • Door te veel protocollen heeft de professional te weinig ruimte om goede hulp te verlenen.

    2. Juridisch

    • Onduidelijkheid over de nieuwe wet- en regelgeving zorgt voor vertraging.

    3. Politiek

    • Bemoeit zich op casusniveau met de aanpak en het inhoudelijke werk.

    4. Organisatie & leiderschap

    • Er wordt te veel aansluiting gezocht bij de huidige inkoop, waardoor veranderingen en verbeteringen niet van de grond komen.

    Verschrikkelijk waar allemaal. En dus niet mis te verstaan. De ervaring leert echter dat het bij grote operaties – zoals de decentralisaties in het sociaal domein – lastig is om tijdig en in alle opzichten aan alle spelregels te voldoen en op voorhand alle zekerheid te bieden aan de partners (zie in dit verband ook: Beleidsdoorlichting Interbestuurlijke verhoudingen 2007-2013 | 7 maart 2014 | Rijksoverheid | Ministerie van Binnenlandse Zaken | Directoraat Generaal Binnenlands Bestuur). Waar het onze taak is om ruimte te creëren, zodat de ander achter eigen antwoorden en oplossingen kan komen, is de realiteit daaraan tegengesteld.

    De overdracht en omvorming wordt over de gehele linie verstikt door voorschriften, regels, protocollen, procedures, rapportages en prestatiemetingen. Dat kost veel geld en heeft een averechts effect op motivatie, ruimte voor de uitvoering en de kwaliteit daarvan. Bezuinigen op dit regel- en beheercircus zal een zucht van verlichting ontlokken aan menig gemeentebestuurder, beleidsmedewerker en uitvoerende professionals.

    Moet de voortgang dan niet gemonitord worden? Welzeker, maar doe dit dan in de geest van de gevraagde transformatie! Zet controle op zijn kop: laat de uitvoeringspraktijk zelf komen met voorstellen hoe zij het best en met minimale regels gecontroleerd kunnen worden. Daartoe moeten zij hun verantwoordelijkheid en initiatief nemen, vrijwillig transparantie bieden, en niet passief wachten tot de controle hen overkomt en overspoelt.

    De bovenmatige controle van de transitie en transformatie overwoekert het proces. Er groet een verstikkende laag van controleurs met onrealistische pretenties en niet zelden ook gebrekkige kennis van het echte werkproces. Deze controlewoede berust op een dubbel misverstand: dat het moet en dat het kan. Het zou moeten om te komen tot verantwoording en om risico’s uit te sluiten en het zou mogelijk zijn om uitvoeringspraktijken te vangen in regels en voorschriften. Het tegendeel is waar. Het hoeft niet en het kan niet. Niet zo. De ‘work to rule’- houding verwordt tot een vorm van sabotage.  ‘Meten is weten’ wordt gezegd, maar vaak is meten vergeten waar het eigenlijk om gaat.

    We hebben – blijkt ook uit de eerder genoemde risicoanalyse - te maken met een paradox van transparantie en vertrouwen. De toezichthouders willen wel vertrouwen, maar hebben daarvoor transparantie nodig. De op basis daarvan opgelegde transparantie werkt vervolgens als een verlammende blijk van wantrouwen. De gevraagde transparantie moet van oorsprong vrijwillig. Van onderop opkomen. Dat kan, als er ruimte komt dan wel is voor ‘trots’. Trots op wat je deed en doet en het resultaat daarvan. En juist die ‘trots’ wordt de uitvoeringspraktijk door de controlewoede ontnomen. De decentralisaties – de transitie en transformatie van overheidstaken – moet een succes worden. Maar, zo lijkt het, vooral ‘dankzij’ de controle van bovenaf.

    De door het Programma “Gemeente van de Toekomst”  van het ministerie van Binnenlandse Zaken gepubliceerde checklist is waardevol en leerzaam. Niet in de laatste plaats, omdat zij ons leert dat er iets grondig mis is met de beheerzucht van boven af. De behoefte aan controle en beheersing is zo groot, dat er op elk signaal van mogelijke vertraging met overdaad gereageerd wordt. We gaan elkaar zo steeds meer in de weg zitten en leiden elkaar alleen maar af van dat waar het om zou moeten gaan. We moeten weg van die maatschappelijke kramp. Zij blokkeert de energie en de omvorming die  oor het echt anders denken en doen gewenst en noodzakelijk is. Wij worden kriegelig van de uitdijende bureaucratie en overdreven controledrift. Helemaal als deze verantwoordingsbureaucratie, zich ook nog eens richt op de formele en procedurele aspecten in plaats van op de inhoud.

    Het organiseren en begeleiden van de nieuwe gemeentelijke taken binnen het sociaal domein is een uitdagende en ingewikkelde klus. Op uitvoeringsniveau pakken we dat samen goed op. Maar voor de omvorming die we eigenlijk willen, is meer nodig. Niet in de laatste plaats: bestuurlijke lef. Als wij van de decentralisaties een succes willen maken dan vraagt dat in het huidige krachtenveld werkelijk vertrouwen van bestuurders in de kracht van professionals, sociale verbanden en mensen. Daarvoor moeten bestuurders leren – en durven – loslaten. Als ze dat durven, hebben ze twee handen vrij om de toekomst te grijpen!

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers