Pleio

Engels | Nederlands

Laat je licht schijnen, maar overschaduw de mensen niet!

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 318
    Door Peter Paul J. Doodkorte 1123 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Laat je licht schijnen, maar overschaduw de mensen niet!
    • Mét mensen werken in plaats van vóór mensen werken.

    Veel mensen vinden het niet prettig om te doen, maar er is geen ontkomen aan: soms moet je nee zeggen om anderen te kunnen helpen.

     

    ‘Nee’ zeggen. Dat was de boodschap aan mijn ouders en ons, zijn broers en zussen.  Mijn – als gevolg van een ongeval inmiddels overleden – broer was verslaafd aan drugs. Een behandeling was mogelijk, maar dan moesten andere ‘vluchtwegen’ wel worden afgesloten. Wij, pa en ma, de broers en zussen vonden dat wat lastig. Want als je broer op de stoep staat, hongerig, vervuild en vermagerd, dan wijs je hem toch et de deur…. Iedere keer als wij hem zagen, dachten en zeiden wij: dit is de laatste keer! Wij moesten hem loslaten om terug te krijgen!  

    Mijn broer is zijn verslaving  – dankzij professionele hulp – uiteindelijk de baas geworden. Ik zal dus nooit beweren dat professionele zorg er niet toe doet. Integendeel! Ook in de toekomst zal goede professionele zorg altijd nodig blijven, dat staat vast, maar de rol en de  houding van zorgprofessionals kan en moet wel (mee-) veranderen. We worden ouder, mensen blijven langer thuis wonen, zorg wordt complexer en kosten lopen op. De zorg moet veranderen om aan de zorgvraag te kunnen blijven voldoen.

    Een toekomstbestendige zorg vraagt een maatschappij waarin mensen langer zelfredzaam zijn (empowerment), medewerkers toegerust worden samenredzaam te zijn en processen die slimmer georganiseerd worden. Om dat te bereiken moeten wij vaker ‘nee’ durven zeggen.

    Helaas is nee zeggen voor veel mensen – niet in de laatste plaats ook hulpverleners – erg moeilijk. Mensen helpen is een van hun drijfveren, dáárom zijn zij hulpverlener geworden. Door ‘nee’ te zeggen krijg je het gevoel dat je iemand in de steek laat. Je wilt de ander echter niet teleurstellen. Hij of zij geeft jou zijn vertrouwen, maar je wijst hem af door ‘nee’ te zeggen.

    En soms, als je wéét dat je ‘nee’ móet zeggen, juist om de juiste hulp te kunnen bieden, durf je geen ‘nee’ te zeggen. Omdat het gezonde verstand het wel zegt, maar het protocol het anders eist! Als jij je niet aan die regels houdt, kan dat consequenties hebben. Voor je carrière bijvoorbeeld.

    Hulpverleners staan daardoor – met de beste bedoelingen –  altijd in de actiestand… Professionals zijn gewend en opgeleid om problemen op te lossen. Ze doen dit vaak met het organiseren van nog meer hulp – de actietaxi – in plaats van het zelforganiserend vermogen van mensen te benutten als vertrekpunt.

    Verslingerd aan de drank, diep in de schulden of ouders met losse handjes? Traditiegetrouw schieten hulpverleners te hulp. Niet doen, zeg ik. Soms is het goed om op even op je handen te zitten. Niet direct in de actietaxi, maar even afwachten en vooral kijken naar wat er gebeurt. Mensen kunnen heel veel problemen heel goed zelf aanpakken. Seksueel misbruik, huiselijk geweld, pesten, schuldsanering, dwangopnames, buurtconflicten. Veel problemen kunnen mensen heel goed zelf aanpakken. Mits er sprake is van een kring met mensen die hepen willen. En ja, soms kan een beetje drang of dwang daarbij heel helpend zijn. Als stok achter de deur.

    Eigenlijk weten we dat allemaal wel. Hoe komt het dan, dat we het toch niet doen. Niet doen wat we weten dat we zouden moeten doen? Het heeft vaak te maken met aannames die we doen, druk die we voelen of angsten die we hebben. Dat wordt nog eens versterkt door – goede ontwikkelingen en mooie uitzonderingen ten spijt – het feit dat de zorg nog altijd eerst en vooral een aanbodsgerichte industrie is. Met heel veel andere en eigen belangen.

    Kijk maar eens naar de houding van de overheden en politiek rond de overdacht van taken binnen het sociaal domein. Volgens de daarbij luidkeels gepredikte ‘eigen kracht’-benadering moet de overheid en hulpverlening meer aan de mensen overlaten. Iedereen weet én vindt dat. Totdat blijkt dat de zorg ook een enorme banenmotor is!

    Natuurlijk, ook ik weet dat voor een goed werkende maatschappij meetellen en meedoen belangrijk is. Werk draagt daaraan bij. Uit de aard van het werk vloeit voort dat hulpverlening eerst en vooral mensenwerk is. Zorgkosten zijn mede daarom voor het overgrote deel personele kosten. Nu, als je wilt bezuinigingen op zorg, brengt dat vanzelfsprekend banenverlies met zich. Het uit de transitie (overdracht) en transformatie (omvorming) voortvloeiende banenverlies komt in tijden van economische tegenwind en veel ontslagen natuurlijk slecht uit. De reflex daarop - er mag en moet van alles veranderen, maar het mag vooral geen banen kosten – staat echter haaks op de opgave.

    De zorg is – zo mag ik hopen en wensen – geen werkgelegenheidsproject. We moeten er met elkaar voor zorgen dat de kwetsbare en zieke mensen krijgen wat ze nodig hebben. Daarvoor zijn goede professionals nodig.  Ook, omdat niet alles in eigen kring is op te lossen. De servicegerichte zorg is de laatste decennia echter (te) ver doorgeslagen. Als er kinderen zijn die zonder ontbijt op school komen, organiseren wij voor alle kinderen – ook voor kinderen die thuis wél hun ontbijt krijgen – de ontbijtschool. Gaan we er straks voor zorgen dat er ook 's avonds eten bij ze op tafel staat? Dat is de taak van de overheid of zorg helemaal niet. Natuurlijk, het  is lekker makkelijk. Maar het maakt passief. Want het doet geen appèl meer op de zelfredzaamheid en autonomie van mensen. Juist daarom moeten hulpverleners (vaker) zeggen: “Dit is uw probleem en wat gaat ύ er aan doen?” De professionele hulpverleners moet daarbij het vangnet vormen.

    Voor professionals die graag willenhelpen – of in een omgeving zitten die ‘eist’ dat zij het voor de mensen oplossen – is dit loslaten van de ontfermende reflex lastig. De beloning echter is groot. Zie maar eens wat het met mensen doet als je werkt vanuit het cliëntperspectief. Hoe mensen zich ontwikkelen als je even blijft zitten en het niet (meteen) voor ze oplost.  De energie die dat oplevert!

    De succesfactor? Dat mensen de regie in eigen hand kunnen houden en niet worden overgeleverd aan voorgekookte plannen en traditionele hulpverlening. Daarmee bied je je mensen een fantastische service waar ze heel dankbaar om zullen zijn!  Kortom: maak jezelf overbodig. Het mooiste is als je de deur van je eigen organisatie kunt sluiten. Zover is het in Nederland nog niet, maar zover zou het wel moeten komen: mét mensen werken in plaats van vóór mensen werken.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers