Pleio

Engels | Nederlands

Onwetendheid staat korter bij de waarheid dan het vooroordeel

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 409
    Door Peter Paul J. Doodkorte 791 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Onwetendheid staat korter bij de waarheid dan het vooroordeel
    • In andermans leed is het fijn wentelen

    Het was dom en niet goed. Die opmerking van Minister van Buitenlandse Zaken Frans Timmermans (PvdA) over het zuurstofmasker waarmee een MH17-slachtoffer is aangetroffen. Hij had het niet moeten zeggen; vindt hij inmiddels zelf ook. Maar wie is er verantwoordelijk voor de vervolgschade? Is dat Timmermans of zijn dat de Nederlandse media die zich als ramptoeristen gretig op deze ‘scoop’ stortten? Ik ben er niet uit. Merk ook dat het mij in toenemende mate moeite kost om zonder irritatie naar het nieuws en achtergrondreportages te luisteren of te kijken. Want zeg nou zelf: wie van de slachtoffers of van ons is er nu een steek wijzer geworden? We hebben er naast teleurstellingen en gebroken dromen een mysterie (hoe komt een onbevlekt zuurstofmasker om de een van een slachtoffer?) bij. Dat is misschien fijn wentelen, maar helpt het ons verder? Kortom: ik vraag mij af of de misstap van de een de ander het recht geeft om daarop vrolijk door te borduren….

    Bijna al het nieuws is gebaseerd op de korte sensaties en triggers waarin feiten, meningen en veronderstellingen steeds vaker door en over elkaar heen buitelen. Die tendens bespeur ik ook in de tsunami aan artikelen over de (gevolgen van de) decentralisaties binnen en omvorming van ons sociale stelsel. De berichtgeving is opvallend negatief en tendentieus. Centraal daarin staan echter zelden de mensen voor wie de zorg bedoeld is. Merendeels gaan zij over verlies van werkgelegenheid of inkomsten van organisaties.  En als dat van pas komt, dan slepen wij graag ‘het belang van de mensen voor wie wij het doen’ erbij….

    En waar zijn wij dan eigenlijk mee bezig? Steeds vaker ervaar is het nieuws als een wereld van snelle snacks die mij en onze samenleving niet verder helpen. Het grote ‘(het ook) niet weten’ leidt tot prachtige zienswijzen, opvattingen en vermoedens. En dat is heel begrijpelijk. Maar helpt het ons? Zijn we er iets mee opgeschoten? Nauwelijks. Het is vooral gissen en speculeren. We komen honderd-en-één visies van wetenschappers tegen. Zeer uiteenlopend. Kortom: brood valt er niet van te bakken. En, om dat te verbloemen graven wij nog dieper en dieper. In wat eigenlijk? Ons eigen onvermogen om echte antwoorden te vinden? Wie het weet mag het zeggen.

    Wat dit alles met ‘mijn’ werk en passie van dien heeft? Het ‘gedoe’ over de misstap van Frans Timmermans en de vele berichten rondom de decentralisaties brachten mij een herinnering. Aan een ontmoeting met een aantal meiden die werden geholpen door Fier Fryslân.  Deze organisatie helpt slachtoffers, getuigen én plegers die te maken hebben met geweld in een relatie, zoals kindermishandeling, jeugdprostitutie of eer gerelateerd geweld. Bij die ontmoeting vertelden deze meiden mij hun levensverhalen…

    Die verhalen kwamen stevig binnen. Wat mij echter het meest opviel was dat deze meiden eigenlijk meer geïnteresseerd waren in een gesprek over de toekomst – school, wonen, werk, relatie – dan een gesprek over hun problemen. Toen ik hen daarop wees was hun reactie behoorlijk confronterend: “Ja, jullie hulpverleners willen het vooral over de problemen hebben. Maar als wij alleen maar naar de problemen kijken, wordt de berg die wij over moeten alleen maar hoger.”

    “Je pakt iets van ons af, wanneer je de problemen van ons probeert op te lossen,” was de boodschap.  “Onze ervaringen kun je niet oplossen of wegsnijden. Help ons om die ervaringen een plek te geven en niet langer bepalend te laten zijn voor ons doen en laten. Hoe? Door met ons en met onze mogelijkheden aan de toekomst te werken.”

    Deze ouderwetse manier van ‘helpen’ houdt vaak in dat ouders, hulpverleners, journalisten en politici het probleem willen doorgronden en de herkomst willen achterhalen. Wat ging er precies verkeerd? Wat had anders gemoeten? We benoemen het ook als ‘een probleem’. En dan, als wij dat weten, is daarmee het probleem verdwenen? Of hebben wij, door iets te kunnen verklaren, iets om óns aan vast te kunnen klampen? Daarbij dreigt ook nog een ander gevaar: Als daarbij passend gezond eergevoel plaats maakt voor het blind najagen van succes en een te losse omgang met de mores van het vak dan maken wij – met de beste bedoelingen – meer kapot dan ons lief is.

    Veel mensen – en ik pretendeer niet beter te zijn – koesteren vooringenomen ideeën. Sluiten zich af voor informatie die niet bij die denkbeelden past. Dat is een normaal menselijk verschijnsel. Zorgvuldig werken en fouten vermijden past echter (zeker) bij het verantwoordelijke en soms uiterst precaire werk van hulpverleners en journalisten. Daarom hecht ik aan mores.  Bij die mores hoort nu juist de feiten naar boven brengen, verbanden leggen en perspectief schetsen.

    Met alle goede bedoelingen van de wereld (en geloof me, ik ben zelf jarenlang hulpverlener en politicus geweest) wil je anderen helpen. Je komt met goedbedoelde adviezen om anderen verder te helpen. Maar in de meeste gevallen is de ander daar helemaal niet mee geholpen.

    De oplossing? Eerst en vooral: bewustzijn van deze reflex. Dan kunnen wij er alert op zijn en -  wanneer het optreedt – ermee stoppen. En daarna? Nadenken over wat we daadwerkelijk kunnen doen. Een brug bouwen brug tussen eerder succes en de gewenste toekomst. Hoe willen wij dat die situatie wordt? Dat verschaft een gevoel van richting, werkt motiverend en is hoop gevend. Toekomst heeft aantrekkingskracht, omdat het perspectief biedt.

    Een succesvolle toekomst betekent niet een perfecte toekomst. Hij kan veel beter zijn of slechts iets beter, acceptabel of goed genoeg. De essentie is: hij is beter. Dat levert ideeën op voor hoe we verder kunnen gaan. Wat wij daarbij vooral moeten doen of moeten vermijden. Zo een iteratief proces levert helderdere plaatjes van de gewenste situatie en brengt bronnen en oorzaken van het succes in het verleden naar boven. Dit klinkt eenvoudig en is in de uitvoering een hele uitdaging. Maar het biedt ons ook een route uit het moeras van rumineren. Het herhaaldelijk en passief focussen op de symptomen van ons ongenoegen en de mogelijke oorzaken en gevolgen ervan is een passieve manier van omgaan met problemen en leidt niet tot actieve probleemoplossing. Het zuigt ons leegt, vreet energie en brengt ons geen steek verder.

    Enige reflectie kan dus geen kwaad. Laten wij stoppen met handelen op basis van onze emoties, vooringenomen standpunten of overtuigingen zonder dat we dit zelf in de gaten hebben. Onszelf een spiegel voorhouden om zo stil te staan bij hoe wij werken, welke keuzes wij daarbinnen maken, welke vaardigheden wij inzetten en hoe dat voelt. Laten wij eens stilstaan bij de vraag wat onze motivatie en  doelen zijn. Onderzoeken wat het effect is van de methoden die wij inzetten. En ook eens kijken naar de context van ons functioneren en handelen. Wat is het effect daarvan op de omgeving, de maatschappij en de mensen met en voor wie wij zeggen te werken? In hoeverre zijn wij hier verantwoordelijk voor? Kortom: laten wij leren van de lessen van die meiden van Fier. Dat helpt!

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers