Pleio

Engels | Nederlands

Het leven is te belangrijk om er serieus werk van te maken…

    Peter Paul J. Doodkorte
    Door Peter Paul J. Doodkorte 584 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Het leven is te belangrijk om er serieus werk van te maken…
    • Als wij onze gebreken niet meer zo serieus nemen, hebben we er ook geen angst meer voor

    We weten dat humor en een open mind een positieve invloed hebben op onze creativiteit. Desondanks hebben wij – naarmate wij ouder worden, en professioneler – een serieus probleem op precies deze twee punten. Waar wij op ons 5e levensjaar blijkbaar nog veel lachen en papa en mama de oren van het hoofd vragen, komen we op ons 8e al zo’n beetje in de gevarenzone. Het lijkt erop dat onze scholing en misschien zelfs onze opvoeding, en ook ons werk ons onvoldoende kietelen en speelruimte bieden. Op ons 44ste levensjaar zitten we blijkbaar te zwaar in onze verantwoordelijkheden, en weten we te veel of denken we veel te weten. De staat van terminale serieusheid –  zoals Paul Iske (o.a. van Instituut voor Briljante Mislukkingen) het noemt – heeft ons dan volledig in haar greep.

    Dat terminale van serieusheid zien wij ook terug bij de noodzakelijke omvorming van het sociale – en zorgdomein. Het handelen van sociale professionals in overeenstemming met transformatie leidt vaak tot een worsteling met (het integreren van) de gewenste (nieuwe) manier van werken en hun eerder verworven – en gevraagde - competenties. Het wringt tussen visie op ‘goed’ dan wel ‘professioneel’ en ‘gekanteld’ handelen.

    Het ‘gekanteld’ handelen’ vraagt om het ‘genereren’ van doe-het-zelf-zorg. Dat vraagt om daarop afgestemde competenties die zich laten samenvatten in: terug willen/durven leggen, mogelijk maken en – zo nodig (tijdelijk) de sturing durven nemen (regisseren). Dit vraagt er om anderen zich welkom te laten voelen en te versterken, hen in beweging krijgen. Ofwel: een strategie van  weloverwogen controle en de kunst van het laten.

    Mijn schoonvader zaliger was dementerend. Schoonmama nam, als vanzelfsprekend, de regie in de zorg. Je kent ze vast wel: mensen die andere alles uit handen nemen. Zo ook schoonmama. En schoonpapa? Die trok zich terug in zijn stoel en zichzelf. Maar als schoonmama de deur uit ging, voor boodschappen of een praatje bij de buren – over manlief die toch echt niks meer kon – kwam schoonpapa in actie. Dan ruimde hij de dingen die hem irriteerden. Liep hij met ondeugend lachend door het huis. Totdat schoonmama weer binnen gezichts- of gehoorsafstand kwam. Dan liet hij alles uit zijn handen vallen en trok hij zich weer terug in zijn eigen wereld….

    Uitzonderingen daargelaten: hulpvaardigheid zit evolutionair in ons. Als anderen lijden, hebben we de natuurlijke neiging om ze te troosten, te helpen, het leed te verlichten. Mensen hebben een schier onweerstaanbare neiging om continu goed te doen. De Engelsen noemen het de ‘disease to please’’. Professionele hulpverleners hebben die nobele, prijzenswaardige eigenschap niet zelden in het kwadraat. Professionals willen – en moeten - heel graag willen helpen. En tegelijkertijd kunnen zij moeilijk zelf ‘help’ roepen. Dit leidt – helaas – niet zelden tot een bemoeienis-strategie, gebaseerd op het natuurlijk denken Je verantwoordelijk voelen voor het geheel, zaken naar jectoe trekken en zorgen dat dingen snel en goed geregeld worden. Actief hulp aanbieden dus, zaken overnemen als dat daardoor sneller gaat, dingen op je nemen die anderen laten liggen of niet goed doen, voor anderen zorgen, etc.

    Het effect? Alles weg relativeren en verklaren, ontkennen van behoeften, rationaliseren, alles kapot analyseren, emoties onderdrukken, in abstracties en wetmatigheden praten, je gewoonten blijven herhalen, in het hoofd zitten, in regels en procedures blijven hangen, op de automatische piloot werken, etc. Mede daardoor ligt (onbedoelde) betutteling op de loer. Zij is – in de loop der jaren – door stelsel- en beheer-denken eigenlijk ook sluipenderwijs geïnstitutionaliseerd. Waardoor de mens achter een ziekte of aandoening is verdwenen. Terwijl de kracht van die mensen toch vaak heel groot is.

    Vandaag de dag zijn – mede door een zich terugtrekkende (financierende) overheid – rehabilitatie c.q. herstelgericht werken weer sexy. Dat past binnen de beoogde transformatie van het sociaal domein. Termen als empowerment en zelfregie zijn weer leidende begrippen. Helaas echter nog (te) vaak in een context die gecreëerd is door mensen die leiden aan het syndroom van terminale serieusheid. Want, al leven en werken wij in een samenleving waarin creativiteit alom wordt gepropageerd als goed is er sprake van een beperktere definitie van wat 'creatief zijn' betekent.

    Volgens de Van Dale is creativiteit simpelweg ‘scheppend vermogen’. De definitie van creativiteit die overheden, bedrijven, managers en andere creativiteitsgoeroes er nu op na houden, is daarentegen een stuk enger. Creativiteit wordt hoofdzakelijk als probleemoplossend gezien.

    Bij echte creativiteit gaat het echter (ook) om individuele ondernemingszin.  In staat zijn om complexe vraagstukken en maatschappelijke uitdagingen op manieren te bekijken, waar anderen nog niet aan hadden gedacht. Verbanden te zien die anderen over het hoofd zien of (dreigen te) vergeten.

    Waar onze stelsels zijn ingebed in ingesleten patronen, herhalingen en protocollen, zijn en blijven zij vatbaar voor een gemis aan gevoel voor proportie. Wanneer enkele pubers rebelleren, zijn alle pubers rebels. Wanneer één student bij een feest toevallig dronken wordt en lastig is, komt het natuurlijke denken tot de conclusie dat alle studenten altijd dronken zijn. Anders gezegd: het natuurlijke denken is geneigd om van het ene cliché naar het andere te gaan.

    Logisch denken daarentegen blokkeert het selectieve natuurlijke denken. Hierdoor moet de stroom langs andere banen verder gaan. Als wij dat kunnen koppelen aan het creatief (divergent) denken, ontstaan nieuwe oplossingen en antwoorden. Een meerkeuzemenu om de situatie van mensen te herstructureren dus.

    Echter, hoewel die kwaliteit in deze tijd alom bejubeld wordt: creatief – of experimenteel – denken, autonome professionaliteit, onconventionele oplossingen paradoxaal kunnen helaas nog op minder sympathie en onthaal rekenen van de systeem- en beheersdenkers. Daarom – en om werkelijk overstag te gaan – moeten wij de terminale serieusheid middels palliatie naar een goed einde leiden en ‘anders durven kijken’, ‘anders leren uitvoeren’ en ‘uit comfortzones durven stappen’ daarvoor toelaten.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers