Pleio

Engels | Nederlands
Van buiten naar binnen in het ministerie van V&J

Van buiten naar binnen in het ministerie van V&J


 0/5 Sterren (0)

Gerelateerde blogs

Toezicht en wetenschap

Toezicht en wetenschap

Het jaarlijkse Vide-congres van de...
Van collectief ongenoegen tot ordeverstoringen

Van collectief ongenoegen tot ordeverstoringen

Wereldwijd is sinds 2010 een sterke stijging van...
Ben je er als ambtenaar voor de politiek of voor de samenleving?

Ben je er als ambtenaar voor de politiek of voor de samenleving?

Werk je als ambtenaar nu voor de politiek of voor...

Regelreflexen

    Hadewych
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 66
    Door Hadewych in de groep Van buiten naar binnen in het ministerie van V&J 903 dagen geleden

     0/5 Sterren (0)

    Ko de Ridder, Sanne Reinders, Regulering, toezicht en de risico-regel-reflex, 2014

    In een korte notitie wordt onderzocht wat de mechanismen zijn waardoor er overdreven veel en gedetailleerde regulering tot stand komt, en hoe dat enigszins kan worden voorkomen. De aandacht gaat met name uit naar disproportionele collectieve veiligheidsmaatregelen die worden genomen in reactie op veiligheidsincidenten.

    Regulering

    Publieke belangen kunnen op verschillende manieren worden geborgd. Er kan worden gereguleerd; zaken kunnen in overheidseigendom worden geproduceerd; of systemen kunnen worden georganiseerd.

    Als de overheid beleidsdoelen probeert te bereiken door middel van regulering (voorschriften en verboden) moet er toezicht op de naleving worden uitgeoefend. Toezichthouders hebben altijd een selectieprobleem: een relatief kleine groep normontwijkers zien te selecteren uit een grotere totale populatie. Om adequaat normontwijkers te kunnen selecteren heeft de toezichthouder informatie over het gedrag van alle leden van de populatie nodig. Dat brengt aanzienlijke toezichtlasten met zich mee, ook voor de meerderheid die normgetrouw is.

    Er zijn verschillende risico’s van capture:

    • Regulatory capture: de ijzeren driehoek van lobbygroepen, politici en ambtenaren maakt dat de normadressaten erin slagen om regulering om te buigen ten gunste van hun eigen belangen.
    • Agency capture: de toezichthouder vereenzelvigt zich met de ondertoezichtstaanden.
    • Political capture: politieke bestuurders maken een integrale afweging van verschillende deelbelangen waardoor het publieke belang dat door de regels gediend had moeten zijn naar de achtergrond verdwijnt.

    Dergelijke capture leidt tot een handhavingstekort. Dat is uiteindelijk net zo disproportioneel als overtrokken sanctionering en het ondermijnt de geloofwaardigheid van de betreffende normen.

    Er kan tegenwicht worden geboden aan dit fenomeen door

    • Systematisch vasthouden aan de onafhankelijkheid van de toezichthouder
    • Transparantie en openbaarheid
    • Consultatie van het complete veld om afstand tussen toezichthouder en individuele ondertoezichtgestelden te scheppen
    • Risicogestuurd toezicht
    • Vierogenprincipe bij sanctiebeslissingen
    • Flexibele escalatie van interventies

    De rechtsstatelijke principes van legaliteit, gelijke behandeling en verbod op willekeur maken het echter niet eenvoudig om interventies flexibel in te zetten.

    Bureaucratische organisaties

    Crozier beschreef de vicieuze cirkel van de bureaucratie (regulatory creep of regelspiraal): Regels worden nooit perfect, of honderd procent, toegepast of gehandhaafd, omdat uniforme regels nou eenmaal nooit op elk afzonderlijk geval passen. Een automatische terugkoppelingsreactie bij gebleken gebreken in de toepassing van regels, bijvoorbeeld door rechterlijke uitspraken of door ongelukken, is het verder inkaderen van de uitvoering in nieuwe regels. Hierdoor zijn er op enig moment zoveel en zulke complexe regels, dat er een kloof tussen de voorschriften en de praktijk ontstaat. Toezichthouders kunnen dan kiezen uit twee mogelijkheden: òf ze maken eigen interpretaties en eigen selecties van de regels (‘kernbepalingen’), aangevuld met eigen regels; òf ze hanteren een strategie van puur toezien op de naleving, zonder zich te bekommeren om het uiteindelijke doel van de regels. Beide benaderingen belemmeren de doelbereiking vanuit een beleidsoptiek.

    Een ander mechanisme is doelverschuiving door de logica van overheidsorganisaties. Bureaucratische organisaties zijn gebouwd op zekerheid, voorspelbaarheid en rechtmatigheid. Om te waarborgen dat grote aantallen routinematige zaken eenvormig worden afgehandeld wordt de kans op eigenmachtig optreden beperkt, hetzij door middel van (uitvoerings)regels hetzij door middel van socialisatie en sociale controle. Dit bergt het risico in zich dat de doelstellingen van de organisatie c.q. de belangen die de organisatie beoogt te behartigen worden verabsoluteerd.

    Aan de andere kant vereist efficiënt opereren (NMP), probleemgericht toezicht en maatwerk en responsiviteit, zoals toepassing van proportionele interventies (Awb) dat uitvoerende ambtenaren op de werkvloer een zekere beleidsvrijheid hebben. Dat kan wringen met verantwoording en verbod op willekeur, en met het gericht zijn op de algemene, politiek bepaalde, doelstellingen en afwegingen.

    Ook een typsich probleem van grote, gespecialiseerde professionele organisaties is departementalisatie. Dat leidt tot verkokering en een probleem van te weinig samenhang in beleidsformulering of toepassing. Waar dit probleem wordt aangepakt door consolidatie, het samenvoegen van taken en organisaties, verliest de overheid specialistische kennis.

    Aanbevelingen

    Een vitale zelfkritische organisatie zorgt ervoor dat reflectie, het afwegen van alternatieven en checks and balances zijn ingebouwd in de besluitvormingsstructuur van de organisatie. Om verkokering tegen te gaan kan worden ingezet op samenwerking, bijvoorbeeld met gezamenlijke bedrijfsprocessen en netwerkvorming onder het personeel.

    Rol van toezichthouders bij het tegengaan van regelreflexen

    Goeie voorbeelden waarbij regelreflexen werden getemperd, hebben enkele kenmerken:

    • Incidenten worden geanalyseerd als voorbeeld van een meer algemeen vraagstuk.
    • Toezichthouders doen gedegen, kritisch (zelf)onderzoek direct nadat zich een incident heeft voorgedaan. Daardoor kan een bewindspersoon goed geïnformeerd reageren op vragen van politici of pers.
    • Politici leggen de verantwoordelijkheid voor incidenten niet bij de toezichthouder maar bij een verantwoordelijk bedrijf of functionaris.

    Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers