Pleio

Engels | Nederlands

De winst van de crisis

    Peter Paul J. Doodkorte
    • iedereen (publiek zichtbaar)
    • 69
    Door Peter Paul J. Doodkorte 1557 dagen geleden Reacties (2)

     0/5 Sterren (0)

    De winst van de crisis

    Drama, ellende, miljarden in een bodemloze put. We horen alleen maar negatieve berichten over de (financiële) crisis. Maar zo negatief is het helemaal niet. Zo'n crisis zorgt er voor dat maatregelen die onmogelijk waren, ineens toch mogelijk zijn. Want een crisis is het perfecte moment om de boel eens goed te reorganiseren. Want structurele verbeteringen op sociaal en economisch gebied zijn hard nodig en mogelijk.


    De markt van welzijn en (financieel)  geluk heeft ertoe geleidt dat het publieke domein niet meer van het publiek is, maar van politici en beleidsmakers. Dit heeft ertoe geleidt dat de overheid -  in plaats van hun belangen te behartigen – de burger tot haar klanten heeft gemaakt.  Die houding heeft er weer voor gezorgd dat  mensen minder autonoom en onafhankelijk zijn geworden. Anders gezegd: hoe meer de verzorgingsstaat is gaan handelen uit publiek belang, hoe meer zij de autonome kracht van mensen heeft uitgeschakeld. We hebben onze medeverantwoordelijkheid voor de samenleving zo geoutsourcet naar de overheid. Deze houding – die wij op tal van maatschappelijke domeinen terug zien - heeft onder meer geleid tot een ongebreidelde groei van de zorgkosten. Een groei die wij met z’n allen niet langer financieel kunnen faciliteren.

    Het gevolg daarvan is een steeds sterker wordende discussie over de noodzaak tot bezuinigingen. En om dat mooi te verpakken noemen wij dat ‘het aanspreken van de eigen kracht van mensen’.  

    In zijn oervorm was en is Eigen kracht een term van empowerment. Inmiddels dreigt zij – door een valse framing – te verworden tot een term van (financiële) beheersing. De kreet de burger centraal ontaardt daardoor in: doe het maar zelf.

    De door de economische crisis afnemende financiële ruimte leidt tot een drang tot beheersing van de kosten. En hoe meer beheersing, bezuiniging, effectiviteit en efficiency expliciete beleidsdoelstellingen vormen, hoe meer de capaciteit van de samenleving, uitgedrukt in verantwoordelijk en actief burgerschap wordt aangetast. De gerichtheid van de overheid op effectiviteit en tegelijk bezuinigen, leidt tot het zoveel mogelijk decentraliseren van de uitvoering van beleid, en tegelijkertijd het verder centraliseren van het stellen van voorschriften en het toezien op de naleving daarvan.

    Een goed functionerende overheid, eentje die doelmatig en transparant voorziet in de politiek geformuleerde wensen en plannen, zet in op vrijwillige associaties van mensen, waarin zij gezamenlijk hun individu-overstijgende belang behartigen. Dat vergt inlevingsvermogen, begaan zijn met anderen, bereidheid om iets voor anderen in te leveren, en het vertrouwen dat anderen dat ook zullen doen. Zelforganiserend vermogen is een daarbij passende term.

    Je kan niet alles zelf, maar je organiseert je huishouden, je relaties en je leven zelf. In de wetenschap dat dit – tijdelijk of structureel -  een hobbel kan zijn. Ieder heeft een natuurlijke en een eigen manier om daar zelf mee om te gaan. Aanvullend kan er behoefte zijn aan ondersteuning in het zelforganiserend vermogen. De overheid heeft daarbij een rol in de sfeer van tijdelijk bijspringen of – in geval van langdurige en chronische ondersteuningsnoodzaak – meelopen op het zelforganiserend vermogen. Een dergelijke benadering rechtvaardigt een overheid die de zaak niet van u en mij overneemt, maar praktische ondersteuning biedt.

    Dat veronderstelt tegelijkertijd dat burgers op basis van wederkerigheid en samenredzaamheid zelf de regie over het eigen leven voeren en overheden en professionele instellingen daaraan dienstbaar zijn (“van zorgen voor naar zorgen dat …”). Steeds met oog voor zorgnemers die om allerlei redenen niet de regie kunnen voeren over hun eigen leven, welzijn of zorg.

    De door de crisis gestimuleerde ‘kunst van het loslaten’  is hiervoor een energie gevende bron. Zo blijkt onder andere uit de onvoorstelbare groei van  ’tijdbanken’ in Spanje. Een fraai initiatief  onder de omvangrijke werkloze bevolking in Spanje: Als tijd geld is, zijn werklozen rijk. Met dat principe in het achterhoofd startte Querubina Meroño in 2004 een Banco del Tiempo in San Javier, nabij Murcia. Dergelijke 'tijdbanken' waren in Spanje al sinds de jaren tachtig een bestaand fenomeen, maar pas de laatste jaren – juist dankzij de crisis – vermenigvuldigen deze ruilcentra zich snel.

    Het achterliggende, uit de VS overgewaaide principe is simpel. Elk uur van de een is een uur van de ander waard. Leden geven duidelijk aan wat ze te bieden hebben en waarom ze verlegen zitten. De 23-jarige Eduardo Zafon is handig met pc’s. Hij repareert in en om Murcia meerdere keren per week de computers van streekgenoten.
    Steeds meer Spanjaarden zweren bij het tijdbankprincipe. Naast het feit dat deze vorm van ruilhandel geld bespaart, geeft het hun hun eigenwaarde terug.

    Ook in Nederland zien wij schitterende voorbeelden van deze ontwikkeling. Ik noem (uit een toenemende lijst) als voorbeeld “Appeltaart bakken, Makkie beuren”: Rond het Makassarplein, een voormalige Vogelaarwijk in de Amsterdamse Indische Buurt, valt sinds kort wat bij te verdienen. Geen Euro's, maar Makkies, een eigen munt voor de buurt. Bewoners verdienen ze door elkaar te helpen met de boodschappen, tuintjes te schoffelen en trapportalen te vegen. Het stadsdeel Oost, dat substantieel moet gaan bezuinigen, laat zo het beheer van de buurt steeds meer in handen van haar bewoners.

    Waar critici menen dat dit soort van initiatieven “een stap terug in de tijd’ zijn, ben ik van mening dat dit nu juist de onbetaalbare winst van de crisis is. Er niets, maar dan ook niets slecht aan mensen die elkaar helpen en belonen. Het vergroot de onderlinge betrokkenheid, beïnvloedt de sociale controle op een positieve manier. En bovendien – in een tijd dat de tering naar de nering moet worden gezet – ik schreef dat ook eerder al - is dit een meer dat sympathieke uiting van dat wat zelforganiserend vermogen echt is.

    Reacties

    Volgorde van reacties: Aantal: Automatisch laden:
      • Frank van der Pas
        Frank van der Pas 1554 dagen geleden

        Het klinkt heel idealistisch van die ruilhandel, maar het is uiteindelijk zwarte handel met een ander ruilmiddel dan traditioneel geld als de Euro. Dit ondergraaft het hele sociale stelsel, daar de overheid uiteindelijk geen inkomstenstroom meer heeft en dus ook geen voorzieningen meer kan bieden (aan de werkloze bijverdiener).

        • Harrie Custers
          Harrie Custers 1555 dagen geleden

          Fantastisch blog. En ja, natuurlijk ook omdat ik het hartgrondig eens ben met de inhoud en de boodschap.

        Reageren is alleen mogelijk voor aangemelde gebruikers